SLUIPWESPMANNETJES DOOR BACTERIE OVERBODIG GEMAAKT

Sommige bacteriën hebben wel een heel originele manier gevonden om te overleven. Zoals de Wolbachia-bacterie, die er bij de vrouwelijke sluipwesp voor zorgt dat zij, zonder dat ze daarvoor bevrucht hoeft te worden, alleen nog dochters produceert. Iets wat de overlevingskans van Wolbachia verhoogt omdat de bacterie wordt overgedragen van moeder op dochter. Wageningse entomologen en entomologen van de Universiteit van Californië hebben nu gevonden dat deze vorm van voortplanting besmettelijk is. Wanneer een niet met Wolbachia geïnfecteerde wespenlarf in contact komt met een larf die deze bacterie wel bevat wordt de bacterie overgedragen. Met als gevolg dat de besmette sluipwesp alleen nog aseksueel vrouwtjes produceert (Nature, 11 mei).

Sluipwespen zijn parasieten die hun eitjes laten uitkomen in de eieren van vlinders. Zeer succesvol in de natuur zijn de ongeveer 200 bekende sluipwespsoorten die zich ongeslachtelijk kunnen voortplanten doordat ook uit hun onbevruchte eitjes vrouwtjes komen in plaats van mannetjes (normaal komen vrouwtjes alleen uit bevruchte eitjes). Bij een deel van de soorten is deze afwijkende voortplantingswijze erfelijk bepaald, bij een ander deel zijn Wolbachia-bacteriën verantwoordelijk. Zij veranderen het gedrag van de wespenchromosomen tijdens delingen in de onbevruchte eitjes, waardoor deze gaan lijken op bevruchte eitjes.

Een paar jaar geleden toonden de Wageningse entomologen al aan dat wanneer je deze bacteriën doodt met antibiotica, de wespen weer gewoon via seksuele voortplanting vrouwelijke en mannelijke nakomelingen gaan produceren. Om te onderzoeken of de Wolbachiabacterie ook kan worden overgedragen wanneer geïnfecteerde en ongeïnfecteerde sluipwespen hun eitjes in dezelfde gastvrouweieren leggen, lieten de entomologen de minuscule woestijnsluipwesp Trichogramma kayka uit Californië parasiteren op eieren van een mot waarin zich beslist geen Wolbachiabacteriën bevonden. Afwisselend lieten ze geïnfecteerde en ongeïnfecteerde vrouwtjes van deze woestijnsluipwesp eitjes in dezelfde motteneieren leggen. Van de nakomelingen die uiteindelijk uit de eieren kropen werd met behulp van DNA-technieken bepaald van welke moederlijn zij afkomstig waren. Uit de resultaten bleek dat de net geïnfecteerde sluipwespen nog vrouwtjes en mannetjes produceerden, terwijl latere generaties van deze besmette wespen alleen nog ongeslachtelijk vrouwtjes produceerden. De onderzoekers vermoeden dat de bacterie tijd nodig heeft om zich in nieuwe gastvrouwlijnen voldoende uit te breiden.

Voor de biologische bestrijding van schadelijke rupsen in de kassen bevat het onderzoek goed nieuws. Want niet alleen Wolbachia heeft graag alleen vrouwtjes, ook de sluipwespproducenten zouden daar blij mee zijn. Het zijn immers de vrouwtjes die de plaaginsecten eronder houden. De onderzoekers hopen dan ook commercieel interessante sluipwespen te kunnen infecteren met Wolbachia, om zo efficiënter sluipwespvrouwtjes te produceren.

    • Marianne Heselmans