RAÏ-MUZIEK ALS CONCENTRATIEOEFENING

Verwachtingsvol lopen de eerste jongens het lokaal binnen. Ze zijn een uur te vroeg. Ze gaan meedoen aan de buitenschoolse raï muziekles van Amin Daci. Het is vrijdagmiddag twee uur en op de schoonmaaksters na is de school verlaten. De leerlingen openen de koffers met tarijas en darbonkas (keramische trommels) en beginnen te pingelen op de gitaar. Mohammed Hamedaoui (17) staat in een hoekje driftig te schrijven: de laatste woorden van de Arabische songtekst waaraan hij thuis al was begonnen. Hij woont nog maar twee jaar in Nederland, vertelt hij, terwijl hij met zijn hand over zijn drie-dagen-baard strijkt. Hij vindt het `gewoon tof'' om mee te doen. ``Ik hou van raï. Ik woon nog maar twee jaar in Nederland en ik kan gewoon alles volgen wat ze zingen. Ik moet erdoor terugdenken aan Marokko en aan mijn vriendin daar.''

'On stage!' heet het lesprogramma dat bij wijze van proef gegeven wordt op het vmbo Nieuw Rotterdam. Het is cultuuronderwijs waarbij niet Bach en Beethoven de basisvormen, maar de raïmuziek afkomstig uit Noord-Afrika, de Maghreb. Het belangrijkste uitgangspunt van `On stage!' is dat jongeren zelf hun cultuur maken en zijn. Cultuur is niet alleen een verstoft toneelstuk, een verstild gedicht of een klassiek concert, maar ook raïmuziek, rap en het beschilderen van handen met henna, aldus Harrie van de Louw. Hij is directeur van Loeder Events dat de coördinatie van `On stage!' voor haar rekening neemt. ``We laten deze jongeren zien dat we hun cultuur serieus nemen. We bieden ze perspectief, want er is zoveel meer in het leven dan caissière bij de supermarkt of huisvrouw.'' Toch sluit het lesprogramma andere culturen niet uit: ``De Maghreb cultuur is een opstapje om leerlingen te laten vertellen over hun eigen cultuur.''

De oorsprong voor de keuze voor de Maghreb-cultuur als lesprogramma ligt in het Rotterdamse nachtleven. In het Rotterdamse cultureel centrum en jeugdpodium Nighttown werden en worden drukbezochte raïmuziek-avonden georganiseerd. Dat bracht medewerker Harry Hamelink op het idee dat raïmuziek het middel bij uitstek is om - in eerste instantie - Marokkaanse jongeren te bereiken. ``Nighttown wil een schakel zijn tussen die moeilijk bereikbare groep jongeren en de instellingen waarmee zij te maken hebben'', verwoordt Van de Louw de visie van Nighttown. ``Niemand gelooft dat, maar het is echt idealisme van waaruit Nighttown werkt.''

ALLEDAG

In de schoolpraktijk van alledag kwam Loeder Events diverse obstakels tegen. Zo weigerden Marokkaanse meiden om dansles te krijgen van een Turkse danslerares. ``Het zou een Egyptische zijn, maar ze bleek Turks en dat spoort niet met Marokkaanse meiden'', zegt Van der Louw, met zijn handen in een gebaar van machteloosheid in de lucht. Een knelpunt is het vinden van gekwalificeerde allochtone docenten. Daci is autodidact. Vorig jaar was zijn primeur voor de klas, maar wie hem aan het werk ziet, ziet een geboren docent. ``Moet je alweer naar de tandarts, en je hebt al zulke mooie witte tanden," zegt hij tegen Danilson Andrade (16), die alleen het eerste uur van de les wil blijven. Danilson draalt wat bij het raam. "Ik moet echt weg, man," zegt hij lachend. "Echt, volgende week blijf ik wel twee uur." "Dat zei je vorige keer ook, maar we hebben je nodig," houdt Daci aan. "Ga zitten, we moeten vandaag de tekst maken. Wat is jouw tekst?" Achteloos rapt Danilson een tekst over de liefde in het algemeen en Jennifer in het bijzonder. "Danilson is onze stoere jongen," zegt Daci later lachend, terwijl hij hem op zijn schouder slaat. "Hij heeft bij een bandje gespeeld, weet je wel, van 'joh man," zegt hij en geeft een perfecte imitatie van een rapper met bijbehorende armgebaren. Danilson lacht en blijft.

'On stage!' is bestemd voor leerlingen in het derde jaar van het vmbo en bestaat uit een aantal verplichte en een aantal vrijwillige (buitenschoolse) onderdelen. Verplicht is ondermeer het schrijven van een songtekst in het Nederlands. De leerlingen schrijven de tekst op in hun personal id, die bij de cursus hoort: een cd-hoesje met een boekje. 'Dansen op de raï, dansen met mij, ik hou van raï, zo word ik blij, want ik hou van de raï', zo dichtte Mohammed hierin. Na deze les schreef hij thuis verder, in het Arabisch, "gewoon over de liefde". 'On stage!' besteedt apart aandacht aan protestliederen en vergelijkt de protestsongs van nu, de rap, met die van Janis Joplin en Doe Maar. "Zo leren ze dat je met popmuziek een boodschap kunt vertellen," aldus Van de Louw.

Loeder Events kon het raïproject onderbrengen bij het Convenant Cultuur & School, een subsidiepot van 500.000 gulden voor cultuureducatieprojecten, vooral bestemd voor het vmbo en gericht op de multiculturele achtergrond van leerlingen. Samen met diverse partijen, zoals het Projectbureau van het Centrum Educatieve Dienstverlening in Rotterdam en de Stichting Kunstzinnige Vorming Rotterdam werd een opzet gemaakt voor het lesprogramma, dat in de praktijk op drie scholen verder is uitgewerkt. Inmiddels ligt er een programma met duidelijke leerdoelen en richtlijnen hoe de lessen gegeven moet worden, zij het met de nodige vrijheid. Muziekdocent Amin Daci: ``Als een jongen met een songtekst aan komt zetten ga ik hem niet teleurstellen door te zeggen dat dat niet binnen de regels past, dan passen we de regels wel aan.''

Na de verplichte zes lessen volgt zeven weken lang, twee uur per week, het vrijwillige gedeelte: muziek, dans of decorbouw. Het sluitstuk is een optreden in Nighttown. Dat ziet Mohammed wel zitten: zijn ogen glinsteren als hij erover vertelt. ``Het is echt een droom voor deze jongens om Nighttown via de artiesteningang te betreden'', zegt Daci. Wat hem frappeert is het gemak waarmee veel jongens denken hun doel te kunnen behalen. ``Ze denken ook dat ze na één workshop muzikant zijn. Ze zijn snel afgeleid. Echt de televisiecultuur: zappen, na een kwartier willen ze weer iets anders. Als je muzikant wil worden kan dat niet. Het gaat om concentratie, dat vertel ik ze ook, uit eigen ervaring.''

Toch wordt er hard gewerkt en veel bereikt in Daci's klas, tot verbazing soms van andere docenten. Daci kan het wel verklaren: ``Het is een heel andere wereld waarin deze jongeren leven buiten school, en dat wordt op school niet gewaardeerd. Bij mij wel. Petjes mogen bij mij in de klas.'' Zonnebrillen mogen ook, om de cool look te versterken, maar zelfs die gaan deze middag af, want zo'n zonnebril die steeds van je voorhoofd glijdt is lastig voor een beginnend bassist, die zijn vingers met zijn ogen moet volgen, hoe cool je ook verder bent. Midden in het lokaal zit Ali Rustenhove (16) in opperste concentratie achter de drums. Zijn rastavlechtjes achterop zijn hoofd dansen mee op het ritme dat hij probeert te vinden. Daci doet het voor op de tarijas: takketakketak. Stagiair Lemuel Dasberg, toetsenist, jongerenwerker en bezig met de opleiding muziekcoördinatie, staat als een grote broer naast Ali en geeft met een vuistslag in de lucht aan wanneer deze op de grote trom moet slaan. ``Oké'', roept Daci enthousiast als Ali de slag te pakken heeft. Bij Ali kan er nog even geen lachje af: daarvoor is het nog te moeilijk.

KRACHT

Hoewel 'On stage!' specifiek voor het vmbo geschreven is, past het volgens de makers ook prima in het vak CKV (Culturele Kunstzinnige Vorming) in de bovenbouw van havo en vwo. ``CKV vertrekt vanuit de kunst, dit project vertrekt vanuit de leerling, dat is de kracht ervan'', vindt Colette Mathijssen, verbonden aan Het Projectbureau van het Centrum Educatieve Dienstverlening. Van de Louw is het met haar eens: ``Het programma kan een opstapje bieden naar de hoge kunsten. Wij leren jongeren eerst hun eigen ervaringen onder woorden te brengen en gaan met die kennis kijken naar andere cultuuruitingen. Bij een ander project waar wij mee bezig zijn, over Surinaamse zang en percussie, leggen we die link heel specifiek: na de lessen gaan we met de leerlingen naar het Filharmonisch orkest. Vanuit hun eigen ervaring kunnen ze dat dan beter plaatsen en is zo'n concert meer toegankelijk voor ze.''

Meer informatie op www.loederevents.nl of telefoon 010 - 425 32 92