Niet alle lessen Bijlmer toegepast

De parlementaire enquête naar de vliegramp in de Bijlmermeer eindigde vorige jaar in een anticlimax. Toch blijkt in Enschede, dat bestuurlijk Nederland er wel degelijk van heeft geleerd.

. De ramp in Enschede was vorige week zaterdag amper een uur oud, of er was al een meetwagen van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) onderweg om in opdracht van het ministerie van VROM vast te stellen of er gevaarlijke stoffen in de lucht zaten, zoals zware metalen. Minister Borst (Volksgezondheid) stelde R. Huijsman, projectdirecteur rampengeneeskunde, aan als coördinator van de nazorg voor de slachtoffers.

Premier Kok, die de volgende dag de getroffen wijk bezocht, liet meteen weten dat er een onafhankelijk onderzoek naar de ramp diende te worden uitgevoerd. Enkele dagen later al werd voormalig ombudsman M. Oosting bereid gevonden de leiding over het onderzoek op zich te nemen.

,,De Bijlmerenquête is dus niet voor niets geweest'', constateerde Kok gisteren zelf in een gesprek met de Volkskrant. Hoewel andere betrokkenen het er niet met zoveel woorden bij zeiden, was wel duidelijk dat ze met hun ongekende voortvarendheid één ding hoopten te voorkomen: een herhaling van de nasleep van de Bijlmerramp, die jarenlang een etterende wond bleef.

In de Bijlmer verrichtte het RIVM kort na het ongeval met de El Al-Boeing geen metingen naar gevaarlijke stoffen of straling. Daardoor konden geruchten om zich heen grijpen dat mensen op de rampplek aan hoge doses straling waren blootgesteld. Haar passieve houding in de jaren na de ramp kostte Borst vorig jaar politiek gesproken bijna de kop, terwijl de premier een deukje opliep door zijn afwachtende houding. Ook de Tweede Kamer had, op PvdA'er Van Gijzel na, weinig interesse getoond voor de nasleep van de Bijlmerramp.

,,De overheid geeft er blijk van te hebben geleerd van haar fouten'', aldus het Kamerlid Van den Doel (VVD), die zelf zitting had in de enquêtecommissie voor de Bijlmerramp. ,,Men heeft vanaf het moment van de ramp in Enschede duidelijk geprobeerd de lessen van de Bijlmerramp toe te passen.''

Zijn collega Scheltema (D66) is het daarmee eens. ,,Er zit duidelijk meer lijn in de operatie. Het gaat gestructureerder toe dan destijds. We hebben in de Tweede Kamer ook aangegeven dat we er bovenop willen blijven zitten. Bij de rest van de afwikkeling zullen we de vinger aan de pols houden.''

Ook op lager niveau blijkt dat betrokkenen zich de lessen van de Bijlmermeer ter harte hebben genomen. Zo werd het rampterrein in Enschede, anders dan in de Bijlmermeer, meteen hermetisch afgesloten. Daardoor konden politie, brandweer en bergingswerkers hun werk ongestoord doen.

Het puin in Enschede wordt aanmerkelijk zorgvuldiger geruimd dan bij de vliegramp. De leider van het Rampen Identificatie Team (RIT), D. de Jong, verwees begin deze week zelfs uitdrukkelijk naar het ongelukkige precedent van de Bijlmerramp. Daarbij was de berging van de slachtoffers op een gegeven moment versneld afgewerkt. De zorgvuldigheid leed daaronder, waardoor tal van wilde verhalen de kop opstaken over veel hogere aantallen doden dan het officiële cijfer daarvoor.

Op één punt lijkt de vooruitgang in Enschede ten opzichte van de Bijlmer minder tastbaar. Dat betreft de informatievoorziening. De parlementaire-enquêtecommissie had voor toekomstige rampen ,,een open, eerlijke en tijdige voorlichting'' aanbevolen. Het Enschedese stadsbestuur zette wel onmiddellijk een informatiecentrum op, maar op een aantal cruciale vragen bleven, en blijven, de bestuurders het antwoord langer schuldig dan verwacht.

,,Je bespeurde de afgelopen dagen een omslag van tevredenheid naar ongeduld en agressie'', aldus Scheltema. ,,Dat zie je wel vaker in zulke gevallen. Wellicht had het stadsbestuur iets duidelijker moeten maken waarom het de informatie nog niet kon verstrekken.''

Net als na de Bijlmerramp circuleren er ook in Enschede geruchten dat de overheid niet het hele verhaal heeft verteld. Zo zou Defensie zelf zware explosieven hebben opgeslagen op het terrein van S.E. Fireworks. Ook zouden er veel illegalen in de wijk hebben gezeten. Beide zaken zijn intussen krachtig ontkend door Defensie en de gemeente.

Het snel tegengaan van zulke geruchten is van het grootste belang, leerde de Bijlmerzaak. ,,Die behoren tot de categorie spookverhalen'', zegt de VVD'er Van den Doel. ,,Het is zaak dat de overheid daar alert op is en heel serieus mee omgaat.'' Ook in het geval van de Bijlmerramp ontbrak het de eerste weken niet aan medeleven. De latere kritiek sloeg vooral op de periode daarna, toen de begeleiding volgens velen vaak tekortschoot.

    • Floris van Straaten