Een Taiwanese pragmaticus

De Volksrepubliek China heeft in haar afstandelijke omgang met de leiders van Taiwan een lange traditie van schelden en beledigen achter de rug. Maar in de commentaren op de nieuwe president van het eiland die vandaag geïnstalleerd werd, is China tot dusver naar verhouding beschaafd gebleven. Fantasievolle propagandamakers stelden weliswaar snel vast dat de `bian' in Chen Shui-bians naam ook geschreven kan worden als `ontlasting'. En volgens het fijnzinnige opmerkingsvermogen van andere kranten betekent `shuibian' niets meer dan 'plat water'. Maar de echte gal bleef uit.

Chen, zo lijkt het, heeft in Peking het voordeel van de twijfel gekregen en iedereen is het erover eens dat China de kat uit de boom kijkt. Maar de belangrijkste reden voor de terughoudendheid die in China bestaat, is dat Chen minder makkelijk is te duiden dan aanvankelijk gedacht. Hij mag dan een man uit de stal van de Democratische Progressieve Partij (DPP) zijn, de partij die onafhankelijkheid van het eiland in haar oprichtingsstatuut heeft staan. Maar sinds zijn verkiezing, precies twee maanden gelden, heeft Chen verschillende keren laten merken dat hij niet van plan is zich te laten sturen door zijn partijverleden. ,,Ik wil een president zijn die zijn volk dient, niet zijn partij'', zei Chen voorafgaand aan de presidentsverkiezingen. Geen onverstandig voornemen, gezien de krappe verkiezingsoverwinning die Chen met 39 procent van de stemmen behaalde.

Inmiddels heeft Chen ook laten zien dat hij ernst maakt met dat voornemen. Zo heeft hij zijn banden met de DPP verbroken. Belangrijker nog is zijn keuze voor een premier van de oude garde, de voormalige KMT-minister van Defensie Tang Fei die een kabinet heeft gevormd dat nog steeds door de KMT wordt gedomineerd. Chen heeft daarmee bewezen dat hij realistisch is en zich niet laat verblinden door zijn historische verkiezingsoverwinning. De DPP heeft weliswaar het presidentschap veroverd, maar de bevolking van Taiwan is sterk verdeeld. Chen had zijn overwinning vooral te danken aan een schisma binnen de KMT. Chen heeft daar rekening mee gehouden.

De hoog begaafde Chen is slimmer dan menig rampenscenarist aan beide zijden van de Straat van Taiwan heeft voorspeld. Hij laat het niet op een oorlog aankomen, want het democratische en moderne Taiwan heeft veel te verliezen en geen van de Taiwanezen zit te wachten op een gewapend conflict met het communistische land dat het eiland voor zich opeist. Chen heeft zich ontpopt als een pragmaticus en is niet de onverantwoorde idealist die zijn vijanden van hem proberen te maken. Chen Shui-bian is vooral begaan met de Taiwanezen, de Taiwanese economie, de sociale orde en de strijd tegen corruptie en veel minder met de betrekkingen met China of de status van het eiland. Voor hem is de onafhankelijkheid van Taiwan een vaststaand gegeven, een afgesloten hoofdstuk.

Sommige Taiwanese commentatoren hebben er op gewezen dat Chens onafhankelijkheidsstreven, evenals dat van de partij waarmee hij groot is geworden, niet zo diep geworteld is als door velen wordt aangenomen. Chen en de DPP hebben zich vooral uitgesproken voor de onafhankelijkheid omdat zij gefrustreerd waren over de manier waarop de KMT haar herenigingsstreven heeft gebruikt als rechtvaardiging voor een autoritair bewind. Nu een definitief einde is gekomen aan dat bewind en de DPP is doorgedrongen tot het hoogste ambt, kan Chen zich meer richten op binnenlandse vraagstukken.

De concessies die Chen de afgelopen weken aan China heeft gedaan zijn om die reden verklaarbaar. Zo heeft hij de omstreden `twee staten-theorie' van de uitgaande KMT-president Lee Teng-hui laten vallen. De vaststelling dat de betrekkingen tussen China en Taiwan gezien moeten worden als betrekkingen tussen twee staten (een definitie die China furieus heeft afgewezen) is geen onderwerp van discussie voor een niet-KMT'er. Chen heeft ook gezegd dat er geen referendum zal worden gehouden over de onafhankelijkheid van het eiland als de bevolking dat niet wil. En de Republiek China zal haar naam behouden en niet worden omgedoopt tot de Republiek Taiwan.

Het is veelbetekenend dat de belangrijke posten in het kabinet die betrekking hebben op het contact met China nog altijd worden bezet door KMT'ers. Chen en zijn adviseurs moeten hebben geconcludeerd dat continuïteit het beste medicijn is om stabiliteit in de betrekkingen met China te waarborgen. Want daar is het Chen duidelijk om begonnen. Op binnenlands politiek gebied is de indamming van de invloed van de KMT meer dan welkom, maar in het contact met China vaart Taiwan voorlopig wel bij de voorsprong in ervaring van de KMT.