`China veiliger en voorspelbaar'

China en de Europese Unie hebben gisteren een akkoord bereikt over verlaging van hun handelsbarrières. Daarmee is de weg vrij voor China om in de herfst lid te worden van de WTO. China verlaagt bijvoorbeeld het tarief op de import van cosmetica met 40 procent.

Het is een klein wonder dat de Europese Unie en China overeenstemming hebben weten te bereiken over de verlaging van bilaterale handelsbarrières. De EU was vastbesloten meer voor elkaar te krijgen dan de Verenigde Staten terwijl Chinese onderhandelaars onder druk hebben gestaan van een machtige politieke factie die van mening is dat China in de onderhandelingen met de Verenigde Staten in november, te veel heeft ingegeven. Maar na vier lange dagen van gesprekken hebben de EU en China gisteren in Peking afspraken beklonken, die de weg praktisch vrijmaken voor toetreding van China tot de Wereldhandelsorganisatie (WTO).

De Europese onderhandelaar Pascal Lamy was uitgelaten over de uitkomst. De Europese Unie zou boven op de 80 procent die de VS eerder wisten te bewerkstelligen, nog eens 16 procent van haar doelstellingen hebben bereikt. Tarieven op honderdvijftig Europese exportprodukten, zoals cosmetica, wijn en schoeisel, zullen met gemiddeld 40 procent worden verlaagd.

Verder krijgt de buitenlandse automobielindustrie meer inspraak over de modellen die gemaakt mogen worden. China heeft zeven nieuwe licenties afgegeven voor Europese verzekeraars. En de telecomindustrie en de verzekeringensector worden twee jaar eerder toegankelijk voor lid-staten van de WTO dan in de overeenkomst van de Verenigde Staten.

China bleek niet bereid om buitenlandse bedrijven toe te staan om een meerderheidsbelang te verwerven in een joint-venture in China binnen de belangrijke telecom-, automobiel- en verzekeringssector. ,,De Chinese leiders hebben van begin af aan duidelijk gemaakt dat bepaalde zaken politiek te lastig zijn om te overwegen'', liet een Europese onderhandelaar weten. Lamy en zijn onderhandelaars zouden de grenzen van die bezwaren meermaals hebben getest, maar kregen telkens nul op het rekest. De invloed van de conservatieve partij-ideologen is nog groot in de voor China strategische industrietakken.

Lamy sprak tijdens zijn persconferentie na afloop van overeenkomst van ,,een verdrag [dat] goed is voor de Europese handel''. Want behalve de grotere toegankelijkheid tot de Chinese markt zullen investeringen voortaan hun weg vinden in ,,veiliger, aantrekkelijker en voorspelbaarder'' handelsklimaat. China aan de andere kant zou kunnen rekenen op ,,snellere en duurzamere [economische] ontwikkelingen'' en ,,stapsgewijze opening'' van zijn markt, een voorwaarde die Peking altijd heeft gesteld.

De veertien jaar oude wens van China om toe te treden tot de WTO is de laatste jaren vooral gevoed door de verwachting dat het lidmaatschap de inerte staatssector in China zal aanzetten tot saneringen. Iedere overeenkomst die China met een van de 134 WTO-lidstaten heeft gesloten, is in die zin een overwinning voor het hervormingsgezinde kamp binnen de Chinese regering.

Conservatieve partij-ideologen willen voorkomen dat staatsbedrijven hun poorten moeten sluiten omdat zij de concurrentie van buitenlandse bedrijven niet aankunnen. Maar politici zoals premier Zhu Rongji nemen een gegarandeerde toename van het aantal werklozen voor lief. Hij is van mening dat een grotere toegankelijkheid van de Chinese markt op de lange termijn alleen voordelen heeft en de Chinese economie voor eens en voor altijd verlost van verlieslijdende staatsbedrijven.

Lamy liet zich niet uit over de politieke implicaties van de overeenkomst. De discussie over de invloed van het WTO-lidmaatschap van China dat nu in het verschiet ligt, op de politiek situatie in het land is omstreden. Met name in de Verenigde Staten, waar het Congres volgende week zal stemmen over de verlening van normale handelsbetrekkingen met China op permanente basis (PNTR), wordt de WTO gezien als een belangrijk middel voor politieke hervormingen. De VS moeten China eerst de PNTR-status verlenen, willen zij de WTO-overeenkomst te gelde maken.

Verschillende waarnemers, uit China en het Westen, trekken de politieke kracht die moet uitgaan van de WTO in twijfel. Zij verwijzen in hun argumenten naar de econonomische hervormingen in China die daar de afgelopen twee decennia hebben plaatsgehad. Die hebben een mix van moderniseringen en groeiende ongelijkheid opgeleverd. Op politiek gebied is verandering zo goed als afwezig. Juristen hebben er op hun beurt op gewezen dat de verwachting dat China zich beter zal houden aan wetten en regels wanneer het toetreedt tot de WTO, onterecht is. Zolang de communistische partij invloed behoudt binnen het Chinese rechtsstelsel, zo beweren zij, dan kan China de rechtsstaat niet afdwingen.

Maar voordat de regels van de WTO op China kan worden getest, moet Peking eerst nog overeenstemming bereiken met Zwitersland, Mexico, Costa Rica, Guatamala en Ecuador. Iedere afspraak die een van deze landen nog met China overeen weet te komen, zal evenals de afspraken met de EU ook voor de andere lidstaten gaan gelden. Daarna moeten de voorstellen worden voorgelegd aan de Algemene Raad van de WTO. Lamy verwacht dat dat op zijn vroegst in juni zal plaatshebben. De langverwachte toetreding van China tot de WTO zal dan in de herfst – na vijftien jaar touwtrekkerij – werkelijkheid worden.

    • Floris-Jan van Luyn