Alsof

Het beste voorbeeld vind ik nog altijd Jack Nicholson als schrijver in de film The Shining. Hij heeft een baantje aangenomen als bewaker, stoker, in een groot hotel dat alleen 's zomers open is. Met vrouw en kind neemt hij zijn intrek. In september vertrekken de laatste gasten, in oktober gevolgd door het laatste reguliere personeel en dan breekt de winter aan. Het geweldige gebouw sneeuwt in. Met zijn schrijfmachine installeert hij zich in de lobby die groot genoeg is om er een Boeing 747 in te parkeren. Door niemand gestoord zal hij hier zijn meesterwerk schrijven. Als een razende begint hij op de oude machine te tikken; het klinkt als een machinegeweer. Iedere dag van vroeg tot laat is de schrijver aan het schrijven. Zijn vrouw mag niets lezen. Later, als het af is. Ze wordt nieuwsgierig. Hij is even weg. Ze ziet kans, een blik te werpen op het vel dat half uit de machine steekt. Ze leest: All work and no play makes Jack a dull boy All work and no play makes Jack a dull boy All work and no play makes Jack a dull boy en zo gaat het verder. In het verloop van de film blijkt dan steeds duidelijker dat de schrijver stapelgek is, misschien behekst door een dode dame die ergens (kamer 263?) in het bad ligt. Het is mogelijk, maar met deze ontdekking hebben we het hoogtepunt achter de rug. Dat is de seconde van waar het om gaat. Het heeft dezelfde intensiteit als in Psycho de aanblik van Anthony Perkins' moeder die door de zoon is opgezet en het gezicht van een mummie heeft. Perkins was ook gek, maar heel anders dan Nicholson en minder actueel.

Nicholson heeft in The Shining alles wat een schrijver tot schrijver maakt: een schrijfmachine, de geluiden die het bewijs zijn van een niet aflatende inspiratie, de eenzaamheid, het gedrag van stoor me niet of ik bega een ongeluk, stapels papier die hij zelf heeft volgeschreven, de blik van het bezeten talent dat aan niets anders dan de volgende zin kan denken. Voortdurend zit hij de hele buitenwereld en zichzelf, met alles wat des schrijvers is, te bewijzen dat hij een schrijver is. Zijn enige gebrek is dat hij zelf geen zin kan maken. Zolang niemand het merkt, overtuigt hij iedereen en daardoor ook zichzelf. Dan wordt hij door zijn vrouw ontmaskerd als een sukkel en een kwiebus, en het volgend ogenblik heeft de sukkel zich veranderd in een gevaarlijke gek. De pathologische wraak voor de ontmaskering.

Het actuele van Nicholson in deze rol zit in de geconcentreerde demonstratie van het `meer zijn dan je bent', op zo'n manier dat je het zelf gelooft. Van tijd tot tijd lees je over een man, altijd een man, die jaren tevoren de operatiekamer van een ziekenhuis was binnen gelopen en aan het opereren gegaan. Niemand had hem eerder gezien, maar het lapje voor zijn mond en neus zag er professioneel uit, zijn commando's klonken overtuigend en voor de assistenten het wisten lag de blindedarm naast de patiënt. Na vijf jaar vroeg iemand naar zijn bul. Die had hij niet. Maar vanaf zijn twaalfde had hij naar de ziekenhuisseries op de televisie gekeken. Dat is een ander geval. Hij had talent en werd al spelend degene die hij altijd had willen worden. Ergens ter wereld is nu zo'n televisiedokter aan het opereren.

Misschien is het tragisch, misschien niet het is strikt persoonlijk. We weten wel dat er niet zoveel mensen uiteindelijk degene zijn die ze destijds wilden worden. Maar er is meer hoop. Vroeger moesten de meesten zich aanpassen; hun droom en eerzucht aan hun talenten. In veel gevallen hoeft dat niet meer. Op de vrije markt is steeds meer apparatuur te koop waarmee je de wereld laat weten wat je bent hoewel je dat niet bent. Let op het woord professioneel in de reclame voor camera's, computers, electronische begeerlijkheden. We kunnen er zeker van zijn dat bij iedere ramp meer toeristen verschijnen die, met hun professionele camera om hun nek, de persfotograaf uithangen. De horlogefabrikanten hebben het gat in de markt gezien. Ze maken pilotenhorloges. Het duurt niet lang meer, of misschien is het al gebeurd, dat iemand met zo'n horloge in de cockpit gaat zitten, professioneel zijn duim tegen het grondpersoneel opsteekt en naar de startbaan taxiet, om te beginnen.

Sinds het begin van de beschaving bestaan er juridische en medische omschrijvingen van het verschijnsel. In deze tijd van overgang wordt de oplichter consument.