Libanon en Israel twisten over grens

De loop van de Israelisch-Libanese grens is zeer actueel geworden nu Israel heeft besloten resolutie 425 van de Veiligheidsraad uit te voeren en zijn troepen uit Libanon terug te trekken. Wat is Libanon en wat Syrië? De kwestie-Shebaa.

De Libanese shi'itische guerrillabeweging Hezbollah dreigt de strijd tegen Israel voort te zetten als het Israelische leger de komende weken Libanon niet tot de laatste vierkante millimeter ontruimt conform resolutie 425 van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties.

De Libanese regering dreigt niet, maar is het principieel met Hezbollah eens over de noodzaak van volledige Israelische terugtrekking achter de uit 1923 daterende internationale grens tussen het onder Frans mandaat staande Libanon en het Britse mandaat over Palestina.

Deze grens werd door de Fransen en Engelsen zo goed en zo kwaad als dat in die dagen ging, in moeilijk terrein met paaltjes en hoopjes stenen afgebakend. En dat levert nu problemen op. Concreet: moet Israel zich terugtrekken uit het gebied van Shebaa? Israel zegt van niet, Libanon en Hezbollah van wèl. De VN dubben nog. Resolutie 425 spreekt slechts van terugtrekking ,,uit al het Libanese grondgebied''.

Professor Moshe Brawer, een geoloog van de universiteit van Tel Aviv, zegt dat bij het trekken van de grens in 1923 een gebied van 40 vierkante kilometer op de westelijke hellingen van de berg Hermon – de zogeheten Shebaa-boerderijen – inderdaad deel uitmaakte van Libanon.

,,Daar is geen twijfel over mogelijk. De kaarten zijn wat dat betreft duidelijk'', zegt hij in zijn werkkamer. Ook een kaartje in een toeristengids van de Franse uitgever Hachette uit 1955 levert het bewijs dat de Shebaa-boerderijen (op het Hachette-kaartje bij het dorp Chiba) in Libanees gebied liggen.

Toch meent professor Brawer dat het Israelische leger in het omstreden gebied kan blijven zonder dat in Beiroet kan worden gezegd dat de Israelische terugtrekking uit Libanon een flop is.

,,Syrië heeft zich in de jaren 1958 en 1959 van de Shebaa-boerderijen meester gemaakt. Libanon had geen andere keus dan zich daarbij neer te leggen, en het heeft van Syrië nooit formeel om teruggave van dit gebied gevraagd'', zegt Brawer.

In de oorlog van 1967 bezette Israel de Hoogvlakte van Golan, inclusief de Hermon en de westelijke hellingen van deze bergtop, waar de Shebaa-boerderijen op vruchtbaar land liggen nabij waterbronnen. ,,De druzen in het gebied van Shebaa vroegen de Israelische troepen in de oorlog van 1967 zelfs hen te bevrijden van de lastige Syriërs'', zegt professor Brawer. Na 1967 heeft Israel een ski-oord op de westelijke hellingen van de Hermon ontwikkeld.

Voor Brawer is het vanzelfsprekend dat Libanon het gebied nu opeist, temeer daar Syrië dat gebied van 1958 tot 1967 wel heeft bezet maar nimmer geannexeerd. Israel op zijn beurt heeft volgens hem goede argumenten dit gebied de facto als Syrisch grondgebied te beschouwen omdat het door het Israelische leger in 1967 op de Syrische strijdkrachten werd veroverd. Ten tijde van het mislukte Israelisch-Libanese vredesverdrag, na de Israelische invasie van Libanon in 1982, hebben de Libanese onderhandelaars volgens professor Brawer de kwestie van terugkeer van de Shebaa-boerderijen onder Libanese soevereiniteit niet aangeroerd.

Syrië heeft de Libanese aanspraken op de Shebaa-boerderijen deze week erkend, kennelijk om Israel in moeilijkheden te brengen. Gisteren werd de Midden-Oostengezant van de Europese Unie, Miguel Angel Moratinos, in Damascus geïnformeerd dat Israel zich ,,uit alle Libanese gebieden inclusief Shebaa'' moet terugtrekken.

Tot grote teleurstelling van de Libanese regering heeft Egypte zich niet vierkant achter het Libanese standpunt geschaard. Tijdens een bezoek aan Beiroet zei de Egyptische minister van Voorlichting, Sawfat Sharif, volgens een Libanese krant dat over de interpretatie van resolutie 425 tussen Israel en Libanon kan worden onderhandeld. De Egyptenaar herinnerde eraan dat Israel en Egypte hun conflict over Taba aan de Golf van Eilat aan internationale arbitrage voorlegden, nadat het vredesverdrag tussen beide landen in 1979 was getekend.

Afbakening van de grens tussen Israel en Libanon is voor de VN een van de voorwaarden voor de vredesmacht UNIFIL wordt verdubbeld ter ondersteuning van de Israelische terugtrekking uit Zuid-Libanon.

Professor Brawer voorziet daarbij nog veel moeilijkheden omdat de Franse en Britse kaarten van de loop van de internationale grens niet volledig identiek zijn. Een halve millimeter verschil op de kaart kan grote strategische betekenis krijgen in het door heuvels en dalen getekende grensgebied.

    • Salomon Bouman