Harold Strak

Je wist maar nooit wat er nog eens kon gebeuren. Daarom gingen vader en zoon begin dit jaar ergens in het zuidoosten van India naar de dorpsfotograaf. Ze moesten rechtop zitten en zich niets aantrekken van de felle, ouderwetse lampen die hen van weerskanten beschenen. Een lap versluierde een pastorale schildering op de achterwand. Een landschap dat misschien wel op alle familiefoto`s van alle andere dorpsgenoten stond afgebeeld. Net als zijn vader legde het jongetje plechtig zijn linkerhand op zijn rechterarm. Ze keken wat stijfjes voor zich uit, als op een westerse schoolfoto uit de jaren vijftig.

De Amsterdamse fotograaf Harold Strak (40) maakte in diezelfde Indiase studio een breed panorama van vader, zoon en decorum. Vooral het imitatie-gedrag van het kind is ontroerend, omdat je als toeschouwer daar zo graag verwantschap, vertrouwdheid, liefde en al die andere zaken uit een ideale jeugd in wilt onderscheiden. En dan is er het zichtbare besef van beide `mannen' dat er ooit kindskinderen zullen zijn die met argusogen elke centimeter van dat dubbelportret zullen aftasten.

Samen met studenten - afdeling Industriële Vormgeving van de Rietveld Academie in Amsterdam - reisde Strak naar het Indiase Bastar om er vast te leggen hoe keramisten, bronsgieters, wevers en glasblazers hun ambacht als vanouds te werk gaan. Tussen de bedrijven door kwamen er onverwachte taferelen, mensen en landschappen op zijn pad, zoals die dorpsstudio. En omdat elke buitenlandse, hoogbejaarde boom nu eenmaal meer bezienswaardig lijkt dan zijn soortgenoot thuis om de hoek, legde Strak die beelden net zo goed vast.

In datzelfde gezelschap reisde grafisch vormgever en uitgever Willem van Zoetendaal mee. Hij doceert fotografie aan de Rietveld en sinds maart kan hij zich dankzij de sobere, subtiel verbouwde begane grond van zijn woonhuis ook galeriehouder noemen. ,,Als vormgever heb ik de ruimte voor de fotografie altijd beperkt tot het boek. En dat is vergeleken met het maken van tentoonstellingen - dat ik ook wel heb gedaan, in Groningen, Amsterdam en Turijn - een bedachtzame manier van werken. Ik wilde méér gaan experimenteren, nu eens foto's `life' ervaren, en een flexibelere context creëren, vandaar deze galerie.'

Van Zoetendaal gaf zo'n vijftien, uiteenlopende fotoboeken en -boekjes uit, over tulpen, de vaak slungelige meisjes van Rineke Dijkstra en over de vroeg 20ste-eeuwse portretten van de Noordgroningse dorpsfotograaf Jacob Molenhuis. In opdracht van het Institut Néerlandais in Parijs organiseert hij nu dat twaalf Nederlandse fotografen hun `l'oeil du nord' op de Franse hoofdstad gaan richten. De Nieuwe Kerk in Amsterdam heeft hem gevraagd om aan de hand van de Collectie Nederland een drietal grote fototentoonstellingen te presenteren, over achtereenvolgens De Noordzee (vanaf 24/8) en lucht en land van Nederland.

Om aan te tonen dat zijn exposant Strak een technische perfectionist is, haalt Van Zoetendaal zwart-wit stillevens, stedelijke landschappen en portretten uit de dozen. Zoals de ernstige portretten van eigentijdse, jonge vrouwen op oude, enigszins aangetaste en destijds niet belichte glasnegatieven; de Maas in Rotterdam, die er dankzij een lange sluitertijd als een dikke sausstroom bijligt; en dan nog die ene witte kool die te lang in de ijskast heeft gelegen en er als object alleen maar grilliger op is geworden.

Aan Strak vertrouwde het Gemeentearchief in Amsterdam destijds het afdrukken toe van de negatieven van Breitner en Jacob Olie. En dat begrijp je wel. Want hij hecht in eigen werk eveneens aan wisselende sferen, aan maximale nuancering van grijstonen, aan wat er kan `toevallen' bij een opname, aan technische precisie, aan geduld, kortom, aan al die facetten die de fotografie van weleer - afgezien van zijn melancholisch stemmende, voltooid verleden tijd - vaak van een hogere orde laten zijn.

Bij zoveel traditionaliteit ligt kitsch op de loer, zou je kunnen denken. Dus niet, want daarvoor zijn Straks opnamen te divers en te eigenzinnig. Of het nu de klimmende maan in Bastar is, die door een extreem lange sluitertijd een baan van vuur achter zich laat, het meest primitieve, Indiase restaurant-keukentje dat er bestaat, of de twee ossen die zich in weer een ander Indiaas dorp als standbeelden onder een palm hebben gestationeerd - uiteindelijk draait het keer op keer om die ene gaaf afgeronde, persoonlijke blik van de maker, die je zelf graag met dezelfde intensiteit op maan, keuken en ossen had willen werpen, en die je dan ook nog precies zò thuis op papier had willen terugzien.

Harold Strak, t/m 4 juni bij Van Zoetendaal; Lijnbaansgracht 109, Amsterdam. Open: do t/m za 13-18 uur en op afspraak: 020-6249802; basalt@knoware.nl