Poetin voldoet aan behoefte aan sterke leider

Vladimir Poetin centraliseert: de macht, en de meningen. Hij zamelt de macht in die Jeltsin heeft weggegeven. Hij geeft de Russen graag wat ze het liefst willen: een krachtige heerser, een goede tsaar. Of hij dat blijft is de vraag.

Een aangeslagen nieuwslezer, die gisteravond de tv-toespraak van president Poetin van instant commentaar moest voorzien, sprak van een ,,bestuurlijke revolutie''. De krant Segodnja merkt vanmorgen op dat de natie zich door de bedrijvigheid van de nieuwe Kremlinleider heeft laten overrompelen. In ieder geval waren ,,de onthutste gouverneurs en presidenten van deelrepublieken'' – toen ze rechtstreeks van de oud-KGB'er Poetin te horen kregen dat ze hun senaatszetels en bijbehorende rechtsbescherming zullen moeten opgeven – niet in staat tot tegensputteren.

,,Natuurlijk stonden 's lands gouverneurs en generaals al sinds Poetins aantreden in het gelid, wachtend op het commando: Voorwaarts Mars!'' voegt de Izvestija daar aan toe. ,,Maar dat dat bevel al zo snel zou komen, dat had niemand gedacht.''

Had dan niemand dit gevecht met de autonome, van God en het Kremlin losgeslagen regioleiders, zien aankomen? Achteraf bezien waren er talloze hints en aanwijzingen. In maart al sprak Jeltsins kroonprins de volgende woorden: ,,Altijd al is Rusland een supergecentraliseerde staat. Dat zit ingebakken in de Russische genetische code, in zijn tradities en in de volksmentaliteit.'' Hoe mythisch dat ook klonk, het was zeker niet alleen bedoeld als verkiezingsretoriek. Na een decennium van stuurloosheid, met een opgeblazen, ongezonde, onberekenbare Siberiër aan het roer, was de roep om orde en vooral een sterke leidershand luider dan ooit.

De bijnaam `IJzeren Poetin' droeg de 47-jarige judoka als een geuzennaam. Zijn versteviging van de greep op de macht, over de ruggen van de bijna feodaal heersende regiobazen heen, wekt dan ook amper verbazing. Had de zwakke Jeltsin zijn rivalen in de regio niet telkens meer autonomie en een groter deel van delfstoffenkoek gegund, in een pathetische poging zijn eigen ambtstermijn in het Kremlin uit te zingen?

,,Poetin zamelt de macht in die Jeltsin heeft uitgedeeld'', zo vat Segodnja de in gang gezette hervorming treffend samen. Over de noodzaak van het restaureren van ,,de verticale machtskolom'' blijkt iedereen – met uitzondering misschien van de gouverneurs zelf – het roerend eens. Het is dan ook louter Poetins voortvarendheid die schrik aanjaagt. Of, zoals Segodnja schrijft: ,,Hoe weten we dat de slinger niet zal doorslaan?'' Volgens de krant mag het niet zover komen dat ,,de BV Rusland, met zijn 89 aandeelhouders'' – een verwijzing naar de huidige 89 bestuursdistricten – wordt omgesmeed tot een simpel staatsbedrijf, ,,of erger: tot een militaire eenheid''.

Die vrees komt direct voort uit de inval van gemaskerde en gewapende politietroepen, vorige week, bij het kritische mediahuis Most, waar behalve Segodnja ook de landelijke tv-zender NTV en het radiostation Echo van Moskou toe behoren. Een intimidatiepoging, zo legden Kremlin-watchers deze overval uit.

Nadat het ministerie van perszaken op maandag ook nog eens dreigde met wetswijzigingen die het mogelijk maken om ,,Rusland vijandige media'' het zwijgen op te leggen, gingen gisteren duizend bezorgde journalisten en activisten de straat op. Zij deelden een Obsjaja Gazeta, ofwel Gezamenlijke Krant uit, een protestuitgave waar sinds de val van de Sovjet-Unie zes keer eerder naar is gegrepen. ,,Onder Poetin is dit al de tweede editie'', zo luidde de tekst ter verdediging van het vrije woord. ,,Naar onze smaak veel te frequent!''

Maar net als Poetins ondermijning van de regionale machtsbolwerken, wordt ook zijn aanval op de hem onwelgevallige media door de overgrote meerderheid van de Russen geestdriftig begroet. Weg met de regionale koninkrijkjes, weg met de vijfde colonne van anti-Russische verslaggevers. Dat is het Volksempfinden, en Poetin komt daar met Sturm und Drang aan tegemoet. De betogers voor het vrije woord steken daar wat zieligjes bij af. ,,Laten we ophouden te verlangen naar een goede tsaar'', hielden ze elkaar voor. Maar ze hebben het tij niet mee, want dat is exact de rol waaraan Poetin, op verzoek van zijn onderdanen, lijkt te willen beantwoorden. Het griezelige is dat niemand hem nog in de hand kan houden, mocht hij, als in een boos sprookje, in een kwaadwillende machthebber veranderen.

    • Frank Westerman