Parijs en Berlijn praten over vormgeving Europa

In Parijs en Berlijn wordt hard gewerkt om de Frans-Duitse motor van de Europese Unie weer op gang te krijgen. Joschka Fischers pleidooi voor een federaal Europa dient als smeerolie.

De samenwerking tussen Berlijn en Parijs mag soms haperen. Maar aan de vooravond van de bijeenkomst in het Franse paleis Rambouillet willen bondskanselier Gerhard Schröder en de Franse president Jacques Chirac graag laten zien dat de Frans-Duitse motor draait. Beide partijen zijn vol goede voornemens om te onderzoeken hoe het pleidooi van de Duitse minister Joschka Fischer (Buitenlandse Zaken) over een federaal Europa geconcretiseerd kan worden.

`Danke schön, Monsieur Fischer', schreef Le Monde in een commentaar. De Franse krant was verheugd over Fischers initiatief, juist omdat de Franse president er alles aan doet de binnenlandse politiek `vrij' te houden van Europese thema's. Maar de op handen zijnde uitbreiding van Europa vraagt om bestuurlijke hervormingen – of het de president goed dunkt of niet.

Schröder noemde Fischers toespraak over een federaal Europa, dat over één regering en een democratisch parlement met twee kamers zou moeten beschikken, tijdens het kabinetsberaad in Berlijn ,,een briljant stuk''. Schröder is dan ook van plan het niet alleen bij een toekomstvisioen over Europa te laten. De kanselier wil de kans de Duitse Europa-politiek een rood-groen gezicht te geven met beide handen aangrijpen. Tijdens de besprekingen in Parijs wil Schröder overeenstemming zien te bereiken of bepaalde ideeën van Fischer al kunnen opgepakt tijdens de lopende onderhandelingen over een nieuw EU-verdrag, zo is in Berlijn te vernemen.

De Fransen zijn wel iets voorzichtiger. Maar dat heeft te maken met hun huidige rol. Frankrijk neemt op 1 juli het EU-voorzitterschap over van Portugal en dat vereist enige terughoudendheid. Daarom noemen ze de Franse-Duitse ontmoeting nadrukkelijk ,,informeel'' en geen exclusief onderonsje met Duitsland, want met Groot-Brittannië zijn er ,,net zo goed informele contacten''. En premier Lionel Jospin was op 9 mei in de Assemblée, bij de presentatie van de plannen voor het voorzitterschap ook omzichtig. Hij zei dat er ,,op dit moment in brede zin wordt nagedacht''. Maar Frankrijk is ook voor ,,een slagvaardiger, sterker Europa dat dichter bij de burgers staat''.

Fischers voorzetje kwam dus goed uit en heeft de Fransen ook niet echt verrast. Het voorstel is nauw met Parijs afgestemd. Al tijdens een dineetje tussen Fischer en Védrine in maart in de Elsas, werd het `Europa-idee' geboren. Fischers Franse ambtgenoot, Hubert Védrine, noemde de voorstellen dan ook onmiddellijk legitiem. En hij wil dat ze ,,nader worden uitgewerkt tot ze voldoende realistisch zijn om door iedereen gedeeld te worden''.

Zelf spelen de Fransen al langer met de gedachte, die Fischer ook heeft opgeworpen, om een soort kerngroep (avant-garde) te vormen van Europese landen die het voortouw nemen bij de voltooiing van de EU. Een idee dat overigens al in 1994 door de twee CDU-politici Wolfgang Schäuble en Karl Lamers werd geopperd.

In december willen de regeringsleiders van de Europese Unie het eens zijn over een vernieuwing van het EU-verdrag, waarbij onder andere gesproken moet worden over een nieuwe machtsverdeling tussen de lidstaten en over uitbreiding van thema's waarover in de ministerraad bij meerderheid kan worden gestemd.

Vanavond al willen Schröder en Fischer bij de Fransen werven voor hun ideeën. Zo zou in het nieuwe EU-verdrag een tekst moeten worden opgenomen, die enkele landen mogelijkheid biedt om de komende jaren al in de richting van Fischers ,,Europese federatie'' op te schuiven. Ook zouden de vijftien lidstaten zich kunnen vastleggen op een bepaalde termijn waarbinnen gesproken moet worden over de uiteindelijke vormgeving van Europa. In de bondskanselarij wordt zelfs gedacht aan een ,,federatieclausule'' in het nieuwe verdrag. Daarmee zou landen die Fischers ideeën sneller zouden willen realiseren een juridische basis worden verschaft.

Parijs wil van het Franse EU-voorzitterschap een succes maken. Niet dat Fischers voorstel een leidraad is, ,,maar de ideeën komen op het juiste tijdstip'', zei François Hollande, voorzitter van de Franse socialisten. Fischers initiatief is belangrijk, omdat de ,,Frans-Duitse tandem als motor absoluut noodzakelijk is om het perspectief voor een federaal Europa te scheppen''.

    • Pieter Kottman
    • Michèle de Waard