`Ga uit van ontwikkelen van de natuur'

Om Nederland leefbaar en gevarieerd te houden pleit Natuurmonumenten voor een andere benadering van bijzondere landschappen.

De strategie van Vereniging Natuurmonumenten is duidelijk. Hou op met krampachtig vechten tegen de economische expansie om natuur te redden, stel tegenover het economische ontwikkelingsdenken liever beleid dat uitgaat van ontwikkeling van natuur. Probeer als natuurorganisatie niet simpelweg te behouden wat je hebt, maar zoek naar mogelijkheden om landschappen zodanig te ontwikkelen, ook in economische zin, dat de veranderingen de landschappelijke, culturele en ecologische waarde ten goede komen. Weg met het conserverende beleid, leve het ontwikkelingsbeleid.

Directeur Frans Evers van Natuurmonumenten: ,,We moeten in Nederland af van de nee-houding. Het is funest voor het draagvlak van landschapsbescherming om bijvoorbeeld in het Groene Hart normen te stellen aan kleine kernen, hen op de vingers te tikken als ze per jaar vijf woningen hebben gebouwd in plaats van de afgesproken drie of vier woningen. Een beleid dat alleen is gebaseerd op wat niet mag, is gedoemd te mislukken. Juist wat niet mag is een Nederlander geneigd te gaan doen, zeker als er iets aan te verdienen valt.''

Evers pleit voor het aanwijzen gebieden als nationaal landschap. Dat is een door het rijk per planologische kernbeslissing aangewezen gebied van ten minste 10.000 hectare als een combinatie van natuur, cultuurhistorie en waardevol landschap. Evers: ,,Ga uit van de kracht van deze gebieden, zodat mensen die er wonen en werken er trots op kunnen zijn.''

Natuurmonumenten (950.000 leden) denkt aan ongeveer twintig nationale landschappen, en heeft de tien meest urgente gebieden alvast zelf aangewezen. Het zijn de Waddenzee mét de Waddeneilanden, het Zuid-Limburgse Heuvellandschap, het Esdorpenlandschap in Drenthe, de Biesbosch tot en met de Voordelta, de Achterhoek, de gehele Veluwe, het Natte Hart, de Dommeltuin in Oost-Brabant, de Kop van Overijssel en de Zak van Zuid-Beveland.

In een nationaal landschap kunnen natuur, landschap, recreatie, cultuurhistorie maar ook landbouw en wonen in samenhang ontwikkeld worden. Dat is nu vaak niet goed mogelijk, meent Evers. Het aanleggen van een moerasbos kan historische waarde van een landschap aantasten; bij het uitnodigen van bezoekers aan een natuurreservaat wordt de plaatselijke bevolking niet altijd betrokken; het aantrekken van de verkeerde bedrijven kan ten koste gaan van de identiteit van een gebied.

Het plan is mede afkomstig van het voormalige Tweede-Kamerlid Machteld Versnel (D66), en sinds een half jaar werkzaam voor Natuurmonumenten. Zij kwam op het idee om beschermde gebieden te combineren. Ga na welke kwaliteiten er in bestaande regelingen al worden toegekend aan een gebied wat betreft de ecologische, de historische, de geologische en de landschappelijke waarde. Projecteer de grenzen voor deze waarden over elkaar heen. En ziedaar een nationaal landschap met ruime grenzen. Zo kan een nationaal landschap bestaan uit een nationaal park, en tegelijkertijd uit een gebied dat deel uitmaakt van de ecologische hoofdstructuur en een gebied dat door de Unesco op de Lijst Werelderfgoed is geplaatst.

Om de leefbaarheid en de verscheidenheid van Nederland te handhaven is meer nodig dan afzonderlijke beschermingsregelingen, vindt Natuurmonumenten. Daartoe zouden onder regie van de provincie eigenaren en beheerders van gronden een contract moeten opstellen waarvoor ze vijf jaar de tijd krijgen. Leidraad bij het maken van afspraken moet dan een stroomgebied of watersysteem zijn. Maar een nationaal landschap is uitdrukkelijk geen museale aanduiding, stipuleren Evers en Versnel. ,,Wonen en werken blijven belangrijke functies, mits de hoofdfunctie – behoud van natuur en landschap – geen geweld wordt aangedaan of schade wordt toegebracht.'' Er rust in een nationaal landschap geen taboe op het bouwen van woningen of op economische activiteiten, tot het boren naar gas aan toe. ,,Het hangt helemaal af van de omstandigheden.''

Alle landschapstypen moeten in het concept een plaats krijgen. ,,Het gaat er om hoe de Nederlanders willen dat hun land er over vijftig jaar uitziet. Is het een land waar de bedrijventerreinen zich aaneenrijgen, of is het een land waar je met de kinderen nog kunt gaan fietsen. Onze leden zijn geen mensen die zich grote zorgen maken over de biodiversiteit in de natuur, ze willen gewoon dat Nederland mooi blijft. Als je de mensen in Nederland vraagt wat ze het liefst hebben aan natuur, dan noemen ze het vaakst een stukje bos. Maar dat is niet ons uitgangspunt. Het is niet de bedoeling één type landschap de voorkeur te geven. Je kunt ieder landschap op zijn eigen kwaliteiten beoordelen.''

Het ministerie van Landbouw, Natuurbeheer en Visserij laat weten ingenomen te zijn met de voorstellen van Natuurmonumenten.

    • Arjen Schreuder