Socialisme en Willem III

In NRC Handelsblad van 5 mei schrijft Max Pam: ,,Maar sinds Alexander Cohen in 1896 de koning voor een gorilla uitmaakte en Domela Nieuwenhuis daarvoor zakkies mocht plakken hebben wij nooit meer een echt mooi proces gehad voor majesteitsschennis''. Pam husselt hier meerdere gebeurtenissen door elkaar.

Domela Nieuwenhuis werd op 24 juni 1886 (niet 1896) veroordeeld tot een jaar gevangenisstraf wegens majesteitsschennis, niet gepleegd door Alexander Cohen, maar door ene Adriaan Boelens, die onder het pseudoniem W. Jansen in Recht voor Allen een stuk had gepubliceerd, getiteld: `De koning komt'. Boelens nam daarin `de malle vertoning' van het jaarlijkse bezoek van koning Willem III aan Amsterdam op de hak en vroeg zich tenslotte af waarom men sympathie zou koesteren ,,voor iemand die zo weinig van zijn baantje maakt''. Die opmerking was voor de minister van Justitie, baron Du Tour van Bellinchave, en voor minister-president Heemskerk een mooie gelegenheid om de hoofdredacteur van Recht voor Allen, Domela Nieuwenhuis, aan te klagen.

Begin 1887 ging Domela de gevangenis in. In hetzelfde jaar verscheen het anonieme pamflet Uit het leven van koning Gorilla over het beestachtige gedrag van Willem III; de schrijver was – zo bleek later – S.E.W. Roorda van Eysinga. In linkse kring genoot het pamflet grote bekendheid. Op 16 september 1887, bij het bezoek van Willem III aan Den Haag, riep Alexander Cohen naar het koninklijke rijtuig: `Leve Domela Nieuwenhuis! Leve 't Socialisme! Weg met Gorilla!' Cohen werd onmiddellijk gearresteerd en in november 1887 wegens majesteitsschennis tot een half jaar veroordeeld. Van zijn proces maakte hij een humoristische vertoning. Net voordat in 1888 zijn detentie zou ingaan week Cohen, op aanraden van Domela Nieuwenhuis, uit naar Gent. Pas in 1896 keerde Cohen in Nederland terug, waar hij echter direct alsnog zijn straf – een half jaar eenzame opsluiting – moest uitzitten.

    • J.C. Vrielink