Mensenrechten China vergen aparte behandeling

Naar aanleiding van mijn pleidooi voor een meer realistische, wellicht meer effectieve benadering van China's kwalijke staat van dienst op het gebied van de mensenrechten (25 april) vindt Willem Offenberg dat China ,,op de zwarte lijst van de VN moet blijven'' (1 mei) en Peter Ras meent dat ,,het Westen China veel meer onder druk moet zetten'' (11 mei).

Offenberg wil dat China om principiële redenen aan dezelfde normen wordt gehouden als andere landen. Akkoord. China is echter een geheel andere categorie land dan b.v. Cuba, Irak of Birma, waar overigens volgens verschillende mensenrechtenorganisaties de schendingen ernstiger zijn. China heeft een in zijn geschiedenis, cultuur en omvang wortelende nationale wil en traditie van staatsmanskunst om als geen ander terug te vechten. Doorgaan met de Geneefse krachtmeting, die elk jaar tot mislukken gedoemd is stelt `the ugly Chinese' (Offenberg's citaat) telkens weer in staat om met succes de Derde Wereld te mobiliseren en na een triomfantelijke propagandaslag `uitbundig te juichen'. Stoppen met het ritueel zou Offenberg die ergernis besparen.

De ideeën van Peter Ras komen uit het typisch Nederlandse stripverhaal `Suske en Wiske in de Wereldpolitiek'. Ras wil China ,,in het gareel krijgen [...] in de eerste plaats door een EU-ultimatum binnen het kader van de mensenrechtendialoog''. Ik heb in 1994 de eye-opener van mijn leven gehad met een VS-ultimatum aan China. Warren Christopher, Clinton's eerste minister van Buitenlandse Zaken kwam naar Peking om te inspecteren of China genoeg vooruitgang inzake de mensenrechten had gemaakt om in aanmerking te komen voor vernieuwing van de status van meest begunstigde handelsnatie. Op de dag van zijn aankomst arresteerde China 12 dissidenten. In een toestand van shock weigerde Christopher de eerste dag uit zijn hotelkamer te komen. De volgende dag was er een persconferentie van woordvoerder Wu Jianmin (die kort daarop ambassadeur in Nederland werd). Een Chinees-Amerikaanse journaliste vroeg hem: ,,Mijnheer Wu, u zit ontspannen te filosoferen, maar over een paar uur loopt het ultimatum af. Wat gaat u doen?'' Wu lachte en zei: ,,Jullie Amerikanen zijn echt speciaal. Jullie doen de dingen op jullie manier en dat doe je al 200 jaar. Wij Chinezen doen de dingen op onze manier en dat doen we al 4.000 jaar.''

Denkt Ras dat China zich meer aantrekt van een chronisch verdeelde club als de EU dan van de VS? Hij merkt tenslotte op dat China voor handel veel afhankelijker is van het Westen dan andersom [...] en dus veel meer te verliezen heeft. Clinton heeft in 1994 onmiddellijk na de desastreuze reis van Christopher handelspolitiek en mensenrechten-beleid ontkoppeld. Het was een totale mislukking, die Amerika's onderhandelingspositie alleen maar verzwakt heeft.

In een recent boek `Debating Human Rights: Critical Essays from The United States and Asia', Edited by Peter Van Ness (London 1999), schrijft de Chinese professor Zhu Feng: ,,De Amerikaanse mensenrechten-offensieven [...] zullen nooit succes hebben. Zij hebben alleen China's verwerping en verzet versterkt, en hoe verder de offensieven verharden, des te intenser zal China's verzet worden.''

Willem van Kemenade is Chinadeskundige.