HET SCHRIFTJE VAN MARIE JEANNE

Marie Jeanne, kokkin van comte Charles de Chauveau, woonde in een minikasteeltje met toren vlak achter het château de Keriolet dat bij de plaats Concarneau in het zuiden van Bretagne ligt. Dat dit kasteel een Russisch verleden heeft kun je aan opschriften in het cyrillisch zien. De comte was namelijk getrouwd met Zénaïde Narichkine, de weduwe van een neef van tsaar Alexander I Boris Joesoepov. In Rusland had Zénaïde 6 paleizen en 70.000 man personeel. Toen ze aan het hof in ongenade viel reisde ze naar Frankrijk waar ze vriendschap sloot met prinses Mathilde Bonaparte. Ze ontmoette Charles de Chauveau, kapitein bij de cavalerie, die zich dankzij het fortuin van zijn aanstaande vrouw één vervallen kasteel(tje) kon permitteren. Zénaïde hield zich met de restauratie en verbouwing bezig. Na de dood van haar echtgenoot in 1889 keerde ze naar Sint Petersburg terug, waar ze datzelfde jaar sterft. Het kasteel dat ze naliet aan het departement Finistère raakte opnieuw in verval. Maar na vijftig jaar was het weer voor enige tijd in het bezit van de familie en wel van de zoon van Boris en Zénaïde: Felix Joesoepov, die beroemd is vanwege zijn bijdrage aan de moord op Raspoetin. Deze geschiedenis is – uitgebreider – te vinden in het boek La cuisine des châteaux de Bretagne van Gilles et Bleuzen du Pontavice, waarin nog meer kasteelverhalen staan. Achterin het boek zijn de adressen en openingstijden van de kastelen die je kunt bezoeken te vinden. Ook staan er vele foto's en 110 recepten in het boek. Natuurlijk zijn er ook enkele recepten van kokkin Marie Jeanne opgenomen. In haar kookschrift, dat gelukkig bewaard is gebleven, noteerde ze Franse, Russische en Bretonse gerechten. Dit is haar recept voor riz au lait de Concarneau: doe de gewassen rijst met de suiker, het opengesneden vanillestokje en de hete melk in een aardewerk pot of schaal. Zet de pot 3 uur in een matig warme oven van 100° C. Het lichtbruine korstje dat op de melk verschijnt wordt naar beneden geduwd. Herhaal dit drie, vier keer tot de rijst al het vocht heeft opgenomen. Een andere naam voor dit nagerecht is ker riz au lait. In een ander Bretons kookboek vond ik een variatie op dit gerecht. Aan de melk wordt nog een klontje gezouten boter en een stuk sinaasappelschil toegevoegd.

    • Anne Scheepmaker