Belgrado zenuwachtig over `Otpor!'

Maar weinig opposanten gingen gisteren in Belgrado de straat op voor een protest tegen het regime. Het enorme verbale geweld van het regime tegen de oppositie mist zijn uitwerking niet. Toch maakt het bewind zich zorgen.

Een mislukking, zo luidt vandaag het eensgezinde commentaar over de demonstratie van de oppositie in Belgrado, gisteren. Daar kwamen hooguit dertigduizend betogers op af. Een maand geleden bracht de oppositie nog zo'n 150.000 mensen op de been.

Er zijn vele verklaringen voor de geringe opkomst. De oppositiepartijen hebben te snel na hun laatste succes een nieuwe betoging georganiseerd. ,,Dit lijkt een herhaling van de bijeenkomst die vier weken geleden is gehouden'', zegt politiek verslaggever Filip Švarm van het blad Vreme.

Een andere verklaring luidt de demonstratiemoeheid van de Serviërs. Hoe lang demonstreren ze al tegen het regime van de Joegoslavische president Slobodan Miloševic? Ruim acht jaar. En wat hebben de oppositiepartijen in al die jaren klaargespeeld? ,,We willen wel af en toe de straat op gaan, maar vraag ons niet iedere maand te komen. Dat heeft toch geen zin'', zegt een voorbijganger.

Dan is er de aanleiding voor de demonstratie. Twee weken geleden werden drie activisten van de oppositionele studentenbeweging Otpor! (Verzet!) in elkaar geslagen door, naar hun zeggen, lijfwachten van Miloševic' zoon Marko en vervolgens gearresteerd en van poging tot doodslag beschuldigd. Dat gebeurde in Pozarevac, woonplaats van Marko en geboorteplaats van Slobodan Miloševic. Uit protest besloten de oppositiepartijen en Otpor! vorige week in Pozarevac te demonstreren. De politie sloot de stad echter hermetisch af; niemand kwam die dag Pozarevac in. De demonstratie van gisteren was een reactie op de weigering de betoging in Miloševic' bolwerk toe te staan.

,,Maar die aanleiding is te gering'', zegt politiek analist Harry Štajner. ,,Hadden de autoriteiten [het oppositionele tv-station] Studio B gesloten, dan had de oppositie tienduizenden mensen op straat gekregen. Maar niemand is verbaasd over het feit dat Pozarevac verboden terrein is.''

Ondanks de geringe opkomst wordt het regime toch zenuwachtig – niet van de oppositiepartijen, wel van de verzetsbeweging Otpor! De harde kern van Otpor! bestaat uit studenten en middelbare scholieren, veelal uit de middenklasse, maar de organisatie vindt steeds vaker ingang bij werkloze arbeiders en berooide boeren en dreigt uit te groeien tot een bredere volksbeweging. ,,Wij zijn geen politieke partij. Daarom houden de mensen van ons'', zegt de studente Aleksandra.

De afgelopen weken heeft de regering haar anti-Otpor!-campagne dan ook snel geïntensiveerd. Eerst werden de studenten opgepakt tijdens het plakken van affiches. Daarna werden ze ervan beticht banden met NAVO-landen te hebben en waren ze `dus' verraders van het eigen volk. Nu worden ze uitgemaakt voor terroristen en fascisten. Zo hing Belgrado gisteren, bij het gloren van de dag, ineens vol met posters waarop een jonge nazi stond afgebeeld, onder een vlag met het Otpor!-symbool (een gebalde vuist) en boven de tekst `Madlen-Jugend' – een gecombineerde verwijzing naar de Hitler-Jugend èn de Amerikaanse minister Madeleine Albright.

Daarnaast schildert het bewind de actievoerders van Otpor! stelselmatig af als criminelen. Zo verging het de drie in elkaar geslagen actievoerders in Pozarevac. Niet alleen publiceerde het regeringsgezinde dagblad Politika dossiers, waaruit zou blijken dat het om een zwartgeldhandelaar, een nepadvocaat en een ex-psychiatrische patiënt zou gaan, ook zou een van hen een pistool bij zich gedragen hebben.

Het laatste nieuws betreft de moord op Boško Peroševic, premier van de regionale regering van Vojvodina, zaterdag. De dader, die direct is aangehouden, zou materiaal van Otpor! in huis hebben gehad. De politie heeft het bij een huiszoeking aangetroffen. Alleen, de moord zelf wijst meer op een persoonlijke afrekening.

De studenten giechelen erom, zenuwachtig. ,,We willen ons volgende week bij de politie melden en zeggen: als we terroristen zijn, arresteer ons dan!'', zegt Ivan Marovic. Maar de reactie van de overheid mist zijn uitwerking niet. De spanning in Servië loopt op. ,,De mensen zijn bang voor ingrijpen van de politie'', zegt analist Stajner. De autoriteiten hebben de afgelopen dagen net iets te vaak gedreigd met ingrijpen. Daardoor zou een flink aantal mensen zijn weggebleven van de demonstratie. Dat de politie in Belgrado zich gisteren nauwelijks liet zien mocht niet baten.

Van de aanwezige demonstranten krijgen de Otpor!-activisten bij aankomst applaus. Zoran Djindjic, leider van de Democratische Partij, draagt een T-shirt met het symbool van de beweging. ,,We zullen ons niet terugtrekken als jullie aan onze kinderen komen'', roept hij met overslaande stem. ,,Dit is een laatste waarschuwing.'' Niettemin: in Novi Sad, de stad waar Bosko Peroševic is vermoord, slapen de studenten uit angst voor arrestaties vanavond niet thuis, zo laat Otpor! na afloop van de demonstratie weten.