Van Wely is schaakcomputer te slim af

De gebruikelijke grapjes voor vrienden en bekenden bleven achterwege. Een beetje pips en zonder zijn gepatenteerde branie wandelde Loek van Wely in zichzelf gekeerd het Rotterdamse Bibliotheektheater binnen. Hij had slecht geslapen voor zijn partij tegen de computer in het Nederlands kampioenschap schaken. Onrustig had hij liggen dubben hoe hij Fritz moest aanpakken. Het voelde vreemd om een partij te spelen waarin hij niets had aan de bluf die zo'n wezenlijk onderdeel is van zijn spel. Bluf, waarmee hij zaterdag Friso Nijboer nog een half puntje had afgesnoept in een stelling die de computer koelbloedig en gevoelloos zou hebben uitgetikt. Er rustte een onaangename druk op hem. Als hij de computer niet afstopte zouden de krantenkoppen voorspelbaar zijn. Het was niet zo dat hij helemaal meevoelde met Gary Kasparov, die voor zijn match tegen Deep Blue verklaarde dat hij de waardigheid van het menselijk ras moest verdedigen, maar dat het een en ander op het spel stond hoefde niemand hem uit te leggen.

De belangrijkste conclusie die Van Wely had getrokken was dat het in eerste instantie een psychologische strijd was. De opdracht was om de computer in een gesloten stelling te manoeuvreren waarin hij weinig had aan zijn openingenboek van anderhalf miljoen partijen en weinig zou opschieten met zijn vermogen om ruim een miljoen stellingen per seconde te bekijken. De afgewogen keuze van Van Wely bleek een voltreffer. Binnen vijftien zetten belandde Fritz in een volstrekt passieve stelling waarin Van Wely zich in alle rust kon gaan opmaken voor de beslissende klap. In de perskamer en de toeschouwersruimte ontlokten de machteloos samengedreven stukken van Fritz triomfantelijke commentaren en spot. Maar ook terughoudendheid omdat iedereen zich nog te goed herinnerde hoe het Herman Grooten een dag eerder met zijn anti-computerschaak was vergaan.

Grooten had Fritz met fijnzinnig spel ook hardhandig op zijn positionele gebreken gewezen. Na een zet of dertig stond de computer zo passief en gedrongen dat bondstrainer Cor van Wijgerden sarcastisch opmerkte: ,,Jammer dat zo'n ding niets voelt.'' Grooten meende ook dat het moment was gekomen voor een slotoffensief. Resoluut opende hij de stelling, ging een zekere remise uit de weg, en kon opgeven toen bleek dat hij in een tactische slagenwisseling net iets minder ver had gerekend dan de computer.

Zover liet Van Wely het niet komen. Met vaste hand smoorde hij elke vorm van zwart tegenspel in de kiem en bouwde de druk op de koningsstelling van Fritz verder op. Hij deed dat zo consequent en meedogenloos dat programmeur Frans Morsch de partij al staakte voordat de onttakeling van de zwarte verdediging was begonnen.

Morsch zag de overwinning van Van Wely als een bewijs voor de strategische tekortkomingen die nog aan zijn programma kleven. Van Wely zelf liet zich gewillig bejubelen als de redder die het kampioenschap voorlopig heeft behoed voor een onmenselijke ontknoping. Voor alle duidelijkheid benadrukte hij nog een keer dat hij geen bezwaar had gehad tegen de deelname van de computer. Hij vond het interessant om te zien hoe het een programma als Fritz in een sterk toernooi zou vergaan. Opmerkelijk genoeg voegde hij daaraan toe dat wat hem betreft de computer zelfs welkom was geweest zonder de verdubbeling van het prijzengeld. Dat geld interesseert hem maar matig. Voor hem telt alleen de titel en die is met deze overwinning weer iets dichterbij gekomen.

De belangrijkste rivaal van Van Wely is Sergej Tiviakov, die met overwinningen op Reinderman en Grooten op gelijke hoogte kwam. Vandaag mag Tiviakov zijn geluk tegen Fritz proberen.

Wit: Van Wely - zwart: Fritz

1.c2-c4 e7-e5 2.g2-g3 Pg8-f6 3.Lf1-g2 Pb8-c6 Verzuimt om met 3...d5 een open stelling te krijgen. 4.Pb1-c3 Lf8-b4 5.a2-a3 Lb4xc3 6.b2xc3 0-0 Bevreesd voor het witte loperpaar laat Fritz opnieuw ...d5 achterwege. 7.e2-e4! a7-a6 8.a3-a4 d7-d6 9.d2-d3 Lc8-g4 10.f2-f3 Lg4-d7 11.Pg1-e2 Dd8-c8 12.h2-h3 b7-b6 13.f3-f4 Ld7-e6? Een duidelijk teken dat de computer geen vat heeft op deze stelling. 14.f4-f5 Le6-d7 15.g3-g4 Pf6-e8 16.Pe2-g3 Zwart is volledig ingesnoerd. Van Wely kan op zijn gemak zijn aanval uitbouwen. 16...Dc8-d8 17.g4-g5 Ld7-c8 18.h3-h4 f7-f6 19.Dd1-h5 Pc6-a5 20.Ta1-a3 Dd8-e7 21.Pg3-f1 Rustig op weg naar g4. 21...Pa5-c6 22.Pf1-e3 De7-d7 23.g5-g6 h7-h6 24.Pe3-g4 Ta8-a7 25.Th1-g1

Zwart gaf het op. Er is geen verweer tegen het witte plan. Van Wely zal eerst ook nog Lf3 spelen en dan pas vernietigend met zijn andere loper op h6 slaan.