Broederstrijd woedt onder Turkse fundamentalisten

De oude garde heeft voorlopig de strijd binnen de Turkse fundamentalistische Partij van de Deugd gewonnen.

Het congres van de verdeeldheid – zo zal de eerste grote bijeenkomst van de moslim-fundamentalistische Partij van de Deugd (de opvolger van de in 1998 verboden Welvaartspartij) in de Turkse politieke annalen worden bijgeschreven. Al direct na het begin van de bijeenkomst in Ankara bleek gisteren hoe scherp de scheidslijnen in de partij tussen `oud' en `nieuw', `progressief' en `conservatief' zijn geworden. Toen een telegram van het boegbeeld van de modernisten, ex-burgemeester van Istanbul Erdogan werd voorgelezen, barstte het progressieve deel van de zaal in gejuich uit. Onmiddellijk daarna echter was het de beurt aan de `oude garde' om te juichen toen de nestor van het moslim-fundamentalisme in Turkije, Erbakan, zich, eveneens per telegram, tot de zaal wendde. ,,Erbakan, waar jij bent daar zijn wij ook'', scandeerde de oude garde minutenlang.

Zowel Erbakan als Erdogan kon gisteren niet op het congres aanwezig zijn omdat de Turkse justitie hun een verbod om politiek te bedrijven heeft opgelegd. Maar dat maakte de strijd om het voorzitterschap van de partij tussen hun `kroonprinsen', Recai Kutan en Abdullah Gül, er niet minder om. De oude garde in de partij reageerde verbijsterd toen Gül enige tijd geleden zijn kandidatuur voor het voorzitterschap aankondigde en begon onmiddellijk aan een tegenoffensief om de weinig charismatische Kutan – die in Turkije als de slippendrager van Erbakan wordt gezien – te redden. Tot woede van de `progressieve' vleugel liet de oude garde op een bijeenkomst van regionale leiders van de partij weten dat iedereen die voor Gül zou stemmen, zijn plaats in het paradijs wel kon vergeten. En vorige week bleek dat de oude garde had zitten rommelen met de partijreglementen om bijvoorbeeld de invloed van de parlementaire vertegenwoordigers, die in meerderheid de `progressieve' lijn aanhangen, in te dammen.

Toch liet de `progressieve' vleugel zich de mond niet snoeren. Met name uit Kayseri, waar Gül vandaan komt, was de opkomst hoog. ,,We zijn hier met 330 bussen uit Kayseri gekomen'', vertelde Hassan. ,,Kutan is een oude knar, het wordt tijd dat jongeren het roer overnemen.'' ,,Het is net als met een auto'', aldus Halil uit Balikesir. ,,Als die te veel heeft gereden doe je hem weg en koop je een nieuwe. Daarom is het nu tijd voor Gül.''

De oude garde denkt nostalgisch terug aan de korte periode dat Erbakan premier was van Turkije. Erbakan filosofeerde van tijd tot tijd over de noodzaak om Turkije te `islamiseren'. De jonge garde, daarentegen, kijkt naar de Europese Unie en denkt dat Turks lidmaatschap van `Europa', waar immers godsdienstvrijheid heerst, de beste garantie aan moslims biedt om hun godsdienst in een land als Turkije, waar het seculiere establishment de islam flink onder de duim houdt, te beleven.

Bij vrijwel elke toespraak op het congres bleek de kloof tussen `oud' en `nieuw'. Voor de `modernisten' is het dragen van de hoofddoek een recht, dat elke vrouw zou moeten hebben, maar voor de `oude garde' is het een plicht. ,,Niet wij, maar de Koran zegt dat de hoofddoek moet'', liet een conservatief het congres weten, terwijl de congrestelevisie inzoemde op de blik van afkeuring op het gezicht van Gül.

`Progressieven' namen gisteren ook de structuur van de partij op de schop. ,,De leiding luistert niet naar de basis'', aldus Halil. Boven zijn bekertje thee wist hij om vijf uur 's middags al, voordat de stemming over het voorzitterschap begon, waarom de `oude garde' zou gaan winnen. ,,Ik wil graag stemmen, maar ik mag niet. Dat komt doordat de leider van elke afdeling bepaalt wie gaat stemmen. En die leiders zijn allemaal voor Kutan, dus die wijzen alleen maar aanhangers van de oude garde aan.''

Enige uren later bleek die voorspelling correct, maar het verschil in stemmen bleek aanmerkelijk minder groot dan verwacht – een teken dat de `hervormers' op aanzienlijke steun in de partij kunnen rekenen. ,,De strijd is net begonnen'', zei Halil al om vijf uur. ,,Volgende keer slaan we onze slag.''

    • Bernard Bouwman