NITRAAT

Graag lever ik commentaar op het artikel `En wèg is uw mestprobleem' (W&O, 29 april), in het bijzonder op het kaderstukje `Waar komt de nitraatnorm vandaan?'

In het artikel wordt gesteld dat de norm van vijftig milligram nitraat per liter drinkwater niet gebaseerd is op het verschijnsel methemoglobinemie, leidend tot zuurstofgebrek bij zuigelingen. Het is juist dat de ADI-waarde (acceptable daily intake) van 3,7 milligram nitraat per kilograam lichaamsgewicht alleen gebaseerd is op onderzoek bij proefdieren. De norm voor nitraat in drinkwater, opgesteld door de Wereldgezondheidsorganisatie, is echter wel degelijk gebaseerd op het optreden van methemoglobinemie, met name in zuigelingen en is niet direct afgeleid van de ADI.

Nitraat wordt in het lichaam van de mens omgezet in nitriet; na actief transport van nitraat naar de speekselklieren vindt in de mondholte bacteriële omzetting in nitriet plaats. Het gevormde nitriet wordt ingeslikt en in het bloed opgenomen en is verantwoordelijk voor het optreden van methemoglobinemie tengevolge van blootstelling aan nitraat.

De omzetting van nitraat in nitriet bij kinderen tot drie maanden kan veel hoger zijn dan bij volwassenen (tachtig procent tegenover vijf procent), met name door het optreden van bacteriële maagdarminfecties; daarnaast breken kleine kinderen het eenmaal gevormde methemoglobine moeilijker af dan volwassenen. Daar flesgevoede pasgeborenen voornamelijk via drinkwaterconsumptie worden blootgesteld aan nitraat, is de drinkwaternorm van vijftig milligram per liter gebaseerd op het voorkomen van methemoglobinemie in zuigelingen. In tegenstelling tot de afleiding van ADI-waarden, en eveneens van de meeste drinkwaternormen, is bij de drinkwaternorm voor nitraat bovendien geen sprake van extra veiligheidsmarges. De norm voor nitraat in drinkwater en de RfD (reference dose for chronic oral exposure), gehanteerd door de Amerikaanse Environmental Protection Agency, zijn ook gebaseerd op het voorkomen van methemoglobinemie.

De suggestie in het artikel dat de norm van vijftig milligram per liter drinkwater het resultaat is van een politieke afweging, waarbij de inname op het niveau van de ADI-waarde verdeeld is over inname via de voeding – met name (blad)groenten – en inname van drinkwater, en evengoed twintig tot tachtig milligram per liter had kunnen zijn, is eveneens niet geheel valide. Bij een consumptie van twee liter drinkwater per dag op de norm van vijftig milligram nitraat per liter en een nitraatinname via de voeding variërend van vijftig tot 150 milligram per dag, is de bijdrage van nitraat in drinkwater veertig tot zeventig procent van de totale nitraatinname. De hoogte van de drinkwaternorm wordt echter niet bepaald door dit aandeel van de drinkwaterconsumptie in de totale nitraatinname.

Bij de vaststelling van de drinkwaternorm voor nitraat heeft de mogelijke vorming van kankerverwekkende nitrosamines inderdaad geen rol gespeeld. Niettemin heeft onderzoek in ons laboratorium aangetoond dat deze vorming wel degelijk bij volwassen mensen plaatsvindt bij nitraatinname op het niveau van de ADI-waarde, waarbij nitraat in drinkwater werd toegediend. Onderzoekingen naar mogelijke andere effecten van nitraat wijzen op het optreden van hypertrofie van de schildklier, vermoedelijk tengevolge van remming van jodiumopname, en het veroorzaken van type 1 diabetes in kinderen in de leeftijd beneden vijftien jaar; effecten die reeds zijn waargenomen bij concentraties in drinkwater beneden de huidige norm van vijftig milligram per liter. Met al deze effecten is dus nog geen rekening gehouden bij het opstellen van de huidige drinkwaternorm, noch van de huidige ADI-waarde van nitraat.

    • Dr. J.M.S. van Maanen Maastricht