Leni Riefenstahl terug in Berlijn

Voor het eerst sinds 1945 exposeert de inmiddels 97-jarige Leni Riefenstahl weer in Berlijn. In Galerie Camera Work zijn foto's te zien die zij in 1936 maakte van de Olympische Spelen in Berlijn.

Leni Riefenstahl (97) is terug in haar geboortestad Berlijn. Voor het eerst sinds 1945 exposeert ze er foto's - niet de naoorlogse portretten van Nuba-krijgers of diepzeefoto's van koraalvissen, maar de foto's die ze in 1936 maakte van de Olympische Zomerspelen in Berlijn. De omstreden Olympische Spelen, omdat Hitler er een propagandashow van maakte: hij wilde de superioriteit van het arische ras tonen tijdens deze Spelen. Wellicht daarom liet hij ook zijn favoriete filmster en filmmaakster Riefenstahl de officiële film van de Spelen maken. Eerder, in 1934, had ze tot tevredenheid van de Duitse regeringsleider al de propagandafilm Triumph des Willens gemaakt van een nazi-partijdag.

Riefenstahl heeft altijd gezegd niet met de nazi's gesympathiseerd te hebben; ze is na de oorlog gevangen gezet en volledig vrijgepleit, herhaalde ze ook vorige week weer bij de opening van de expositie in de gerenommeerde galerie Camera Work in Berlijn.

Vorig jaar nog zorgde een expositie van recent werk en historische foto's van Riefenstahl in het vlak bij Berlijn gelegen Potsdam voor controverse, maar deze nieuwe expositie met louter historische foto`s, die zaterdag openging, is tot nu toe rimpelloos verlopen. De nieuwe afdrukken van de oude originele foto's die in een oplage van 25, gesigneerd, voor de verkoop gemaakt zijn, gaan als warme broodjes over de toonbank. ,,De belangstelling is groot'', zegt galeriehoudster Margitta Ptok, die ook werk van beroemde fotografen als Helmut Newton en Horst P. Horst verkoopt in haar moderne `Hinterhofengalerie'. Van protesten of bommeldingen heeft ze nog niets gemerkt. ,,Hoewel je natuurlijk nooit kunt weten wat er nog komt'', zei ze op de openingsdag.

Op de foto's zelf is ook weinig te zien van het nazistische karakter dat de Duitse machthebbers aan de Spelen gaven. Het zijn voornamelijk dramatische close-ups van atleten in actie: turners, discuswerpers, speerwerpers, zwemmers en hardlopers die in uiterste inspanning of opperste concentratie zijn vastgelegd door Riefenstahl. Zo zijn er twee portretten van de zwarte Amerikaanse hardloper Jesse Owens, klaar voor de start. Hij won vier gouden medailles – tot ergernis van de nazi's die liever een blanke ariër hadden zien winnen.

Op slechts één foto is met moeite een vaag hakenkruis in een vaantje te ontwaren, achter een elegant duikende schoonspringer. Schoonheid, daar gaat het Riefenstahl in haar werk om, herhaalde ze vorige week: ,,Sprookjes hebben mij van begin af aan meer geïnteresseerd dan het echte leven'', zei ze volgens de Berliner Tagespiegel op de persconferentie in de galerie vorige week, en: ,,Van concentratiekampen heb ik – in de tijd dat ik voor Hitler werkte – nooit iets gehoord.''

De fotoserie begint met opnames in Griekenland, waar het Olympisch vuur wordt gehaald – een noviteit in 1936. Die foto's, van vage tempelruïnes en een Johnny Weismuller-achtige atleet met de fakkel, doen gedateerd aan, met hun al te nadrukkelijke `een gezonde geest in een gezond lichaam'-pathos. Maar de atleten-portretten zelf zouden gisteren gemaakt kunnen zijn: het zijn moderne foto's door hun camerastandpunt en uitsnedes, zoals de zwemmers, die half onder water gefotografeerd zijn.

Er is ook een foto van een zwemster die na haar overwinning in huilen uitbarst: aan het leeuwtje op haar zwempak te oordelen moet dat Hendrika (Rie) Mastenboek zijn, die drie keer goud en een keer zilver won in Berlijn.

Leni Riefenstahl, t/m 24 juni in Galerie Camera Work, Kantstrasse 149, Berlijn. Catalogus: 98 Mark.

    • Paul Steenhuis