Kilometerprijs moet groei files beteugelen

Voor de meeste mensen is rekeningrijden een zeer emotioneel onderwerp, constateerde minister Zalm (Financiën) deze week op een symposium over het mobiliteitsbeleid. Merkwaardig, vond de bewindsman, want eigenlijk stelt het nu afgesproken plan weinig voor. Terwijl de kosten van files jaarlijks 1,7 miljard gulden belopen, komt uit de spitsheffing in de Randstad een schamele honderd miljoen binnen. ,,Peanuts'', aldus Zalm.

De komende proeven met tolpoortjes uit het Bereikbaarheidsoffensief Randstad (BOR) zijn wat Zalm betreft slechts een eerste aanzet tot een veel uitgebreidere manier om de kosten van de schaarste aan mobiliteit aan de gebruiker door te berekenen. In de toekomst zullen de inkomsten uit tolheffingen vele malen hoger zijn dan de honderd miljoen gulden vanaf 2002. Zalm vindt dat ook niet meer dan logisch, omdat nu nog de kosten voor de schaarste voor een groot deel worden opgebracht, via de motorrijtuigenbelasting en de belasting op nieuwe auto's, door mensen die aan deze schaarste part noch geen deel hebben.

De gebruiker betaalt, luidt het credo voor de komende tien jaar. Niet alleen volgens Zalm, maar ook volgens minister Netelenbos (Verkeer en Waterstaat). Zij publiceert binnenkort het Nationaal Verkeers- en Vervoersplan (NVVP) waarin zij haar mobiliteitsbeleid voor de komende tien jaar uiteenzet. In dit plan staat de variabilisatie van de autokosten centraal. Het plan belooft een veelheid aan methodieken te ontwikkelen om niet zozeer het bezit van een auto als wel het gebruik ervan te belasten. Meest consequente doorvoering van dit beleid is het invoeren van een kilometerheffing, waartoe satellieten de automobilist op zijn weg zullen volgen. De ANWB is gematigd positief over het op termijn invoeren van een kilometerheffing, mits die dan wel in de plaats komt van motorrijtuigenbelasting en de belasting op nieuwe auto's.

Uitgangspunt van het nieuwe mobiliteitsbeleid is dat de burger zelf een keuze op vervoersgebied maakt en daarvoor betaalt, zonder kosten af te wentelen op anderen of op de maatschappij als geheel. Het rijk blijft daarbij op de achtergrond als regisseur, en als bewaker van de randvoorwaarden zoals het garanderen van veiligheid, bereikbaarheid en leefbaarheid. Niet investeren uit idealisme, maar diensten verlenen waar de vervoersconsument ook daadwerkelijk voor wil betalen. Alleen in uiterste nood wil minister Netelenbos nieuwe wegen aanleggen, waar mogelijk langs bestaande tracés om nieuwe doorsnijdingen van het landschap te voorkomen.

In het openbaar vervoer wil minister Netelenbos klantgerichtheid bij de vervoersondernemingen stimuleren. Dat betekent intensief lightrail vervoer in de Randstad; metro, tram en intensieve stadsbusdiensten in stadscentra; en een mix van streekbussen, beltaxi's en belbussen in landelijke gebieden. Voor het reguliere busnet zijn in rurale gebieden te weinig reizigers. De auto zal op het platteland dan ook het aangewezen vervoermiddel blijven. De rijksoverheid moet niet langer leeg rondrijdende bussen subsidiëren, maar gelden uitkeren op basis van daadwerkelijk vervoerde reizigers. Met de invoering van een universeel betaalmiddel, de chipkaart, en individuele reisinformatie moet de reiziger moeiteloos meerdere vervoerswijzen kunnen combineren voor één traject van deur tot deur.

Om de burger ook daadwerkelijk een vervoerskeuze aan te kunnen bieden, ziet Netelenbos net als minister Zalm een grote rol weggelegd voor publiek-private samenwerking. Het bedrijfsleven moet alternatieve routes en vervoermiddelen ontwikkelen. Hoe meer de vervoersmarkt in Nederland een echte markt wordt, des te eerder zullen de files verdwijnen, zo is de verwachting. Minister Zalm suggereert dat de overheid concessiecontracten moet aangaan met private partijen, waarbij een garantie op vervoerscapaciteit voor een bepaalde periode wordt afgesproken. Zalm ziet wel iets in een commerciële exploitatie van tolwegen, waarbij de prijs afhankelijk wordt gesteld van de drukte op de weg. De spreekwoordelijke zuinigheid van de Nederlander zal er vanzelf voor zorgen dat er op zo'n weg nooit files staan, aldus Zalm.