Hier heeft gewoond

Een Zeeuw die Rotterdam omhoogstootte. En daar zijn ze trots op in Zeeland, althans in Zierikzee, zoals mag blijken uit de plaquette op het huis waar die bewuste Zeeuw, Pieter Caland, werd geboren.

Halverwege de vorige eeuw begon Rotterdam als havenplaats achterop te raken bij buitenlandse concurrenten. Antwerpen was de Maasstad al voorbijgestreefd, Hamburg en Bremen zaten in de lift, lezen we bij Koos de Gast (`Rotterdam koningin van de Maas'). Voornaamste oorzaak was de omweg die schepen moesten maken om van de Noordzee in de Rotterdamse havens te komen, een afstand van 115 kilometer. Er bestond wel een kortere vaarroute, maar die was onberekenbaar en werd gaandeweg ondieper.

Caland zou die toestand radicaal veranderen en de basis leggen voor de wereldhaven van nu. Als ingenieur van Rijkswaterstaat werd hij per 1 januari 1853 – hij was toen 27 jaar oud – in Brielle geplaatst. Vanuit dat stadje lanceerde hij vijf jaar later een revolutionair plan: de aanleg van de Nieuwe Waterweg, compleet met een doorsteek door de duinen bij Hoek van Holland. En zo geschiedde. Het geweldige karwei werd in de jaren zestig van de negentiende eeuw geklaard. In september 1869 maakten de eerste vissersboten gebruik van de nieuwe verbinding, twee jaar later mochten de eerste zeeschepen erdoor. De omweg was teruggebracht tot dertig kilometer of drie uur gaans.

Toch is het megaproject voor Caland zelf op een grote teleurstelling uitgelopen. Hij ging ervan uit dat de eb- en vloedstromen de Waterweg op diepte zouden houden, wat achteraf niet waar bleek te zijn. Toen de regering een commissie van onderzoek instelde om de houdbaarheid van zijn theorie te toetsen, nam hij ontslag bij Rijkswaterstaat.

In 1902 stierf Caland, 75 jaar oud, als een verbitterd man. Pas vijf jaar later, toen de Rotterdamse haven steeds meer vracht te verwerken kreeg, werd hij geëerd met een monument op een pleintje aan de Coolsingel. Bij de onthulling werd de Nieuwe Waterweg `de vinger van onsterfelijkheid' genoemd. En Zierikzee, zijn geboorteplaats, bleef niet achter: Pieter Caland de grondlegger van Rotterdams welvaart!

    • F.G. de Ruiter