Haat en nijd tussen de stokjes en rokjes

Hetty Heyting schreef `Omhoog die stok!', een voorstelling over het wel en wee van een majorettevereniging. ,,Ik heb grote bewondering gekregen voor majorettes.''

,,In de try-out liet ik gisteren mijn stok vallen en dan denk je toch: shit. Je wilt het zo goed mogelijk doen. Hoewel het er voor mij niet echt toe doet, want ik ben de ramp van het gezelschap, de kruk.'' Op een café-terras in Amsterdam vertoont actrice en schrijfster Hetty Heyting haar nieuwste kunstje. Behendig laat ze een metalen staaf met knoppen aan de uiteinden tussen haar vingers glijden en rondjes draaien. Deze verworvenheid dankt ze aan de nieuwe, door haarzelf geschreven productie Omhoog die stok!, die vanavond in Zaandam in première gaat.

De voorstelling, waar zestien acteurs en actrices aan meedoen, gaat over het wel en wee van een majorettevereniging. De voorstelling ligt in het verlengde van De Gidsen, een door twintig vrouwen gespeelde komedie van Edward Montie over een katholiek padvindsterskamp, waar Heyting liedjes voor schreef. Regisseur Victor van Swaay maakte er een hilarische klucht van, die in 1995 en `96 volle zalen trok. Een aantal oudgedienden van toen doet ook nu weer mee. Actrices als Margo Dames, Nelly Frijda, Debbie Korper, Liz Snoyink, Elsje de Wijn en Hetty Heyting zelf zullen zich marcherend in majorette-rokjes aan het volk vertonen. Sinds januari hebben ze les gehad in het hanteren van de bijbehorende stok, de baton. ,,Victor van Swaay wilde eerst een vervolg op De Gidsen, maar toen kwam hij met het idee van de majorettewereld. Hij vond dat ik het moest schrijven. Hij wilde niet alleen vrouwen op toneel, maar ook mannen erbij. Die mannen laat ik trommelen, in de drumband.''

Omhoog die stok! is een low-budget productie die tot eind juni door het land toert. Alle acteurs werken beneden hun normale gage. Het stuk, aangekondigd als een `dolkomische tragedie' gaat over de concurrentiestrijd tussen de gecombineerde drumband/majorettevereniging ODS (Omhoog die stok!) en harmonievereniging De Klaroen, die uit louter mannen bestaat. Het verhaal begint met de begrafenis van een bestuurslid. Hij krijgt een machtswellustige opvolger, gespeeld door Peer Mascini, die een sfeer creëert van intriges, leugens en financiële malversaties. Naarmate de voorstelling vordert, lopen de spanningen in de vereniging en binnen relaties steeds verder op, tot uiteindelijk de bom barst.

De meeste scènes spelen zich af tijdens repetities. Pas in de finale komen alle actrices in vol ornaat op, begeleid door een lokaal fanfarekorps. Soms bestaat dat uit tien, soms uit dertig musici. ,,Ze krijgen van tevoren muziek opgestuurd. In de pauze neemt Victor van Swaaij de mise-en-scène door, spreekt het aantal maten af en repeteert even droog. Ze mogen niet te snel spelen, anders kunnen wij het niet bijhouden. Bij de try-outs gaat het tot nu toe goed en gedisciplineerd, je merkt dat ze gewend zijn op te treden.''

Ter voorbereiding heeft Heyting zich vanaf oktober vorig jaar in het majorettewezen verdiept, vooral niet te verwarren met `dansmariekes' die op carnavals met pluizige ballen zwaaien. ,,Dit is een sport, een soort acrobatiek, die meer uit het ballet en de bewegingsleer voortkomt. Je moet lichtvoetig marcheren, met sprongetjes en stapjes, er is een echte choreografie. Majorettes doen mee aan concoursen en kampioenschappen, kunnen opleidingen volgen en diploma's halen.'' In het begin dacht ze nog dat het verschijnsel anno 2000 op sterven na dood zou zijn, maar het tegendeel bleek waar. ,,Het neemt de laatste tijd toe. Er zijn heel veel verenigingen in Nederland. Ik ben niet zelf naar zo'n vereniging gaan kijken, want ik was bang dat de realiteit me zou afleiden. Ik heb me wel suf gelezen aan clubkranten, verslagen van concoursen en dagboeken. Daar heb ik meer aan dan er van de buitenkant tegenaan te kijken.''

Heyting schreef de rollen met bepaalde acteurs voor ogen, maar gaf ze a-typische karakters waarmee ze juist niet bij het grote publiek bekend zijn. De welbespraakte, erudiete Jerôme Reehuis speelt een stotterende mongool, ,,de enige die door heeft wat er mis gaat, maar dat niet kan verwoorden.'' Nelly Frijda is geen sigarenverslindende Ma Flodder, maar een volgzame echtgenote, die als materiaalcommissaris op de panties en de rokjes past. Zij is de oude heldin van de vereniging – de enige met een beker in de kast – die nog één keer wil schitteren.

Doorgaans zijn majorettes meisjes tussen 6 en 18 jaar oud. Het moet een wat potsierlijk gezicht zijn om de al wat oudere actrices in hun korte rokjes lichtvoetig het toneel te zien opmarcheren. Maar het is Heyting er niet om begonnen het majorettedom belachelijk te maken, al wordt er tijdens de try-outs in de zaal wel veel en uitbundig gelachen, ook tijdens de tragische scènes. ,,Dat komt omdat de verwikkelingen, de menselijke fouten en kwetsbaarheden voor iedereen herkenbaar zijn. Ik heb geen behoefte me denigrerend uit te laten over het milieu waarin mijn verhaal speelt. Ik heb er juist grote bewondering voor gekregen. Ik kan me voorstellen dat mensen er hun ziel en zaligheid in leggen.''

Omhoog die stok! Première 13 mei, Zaantheater, Zaandam. Tournee t/m 27 juni. Res. 0900-9203 en 0900-0191.