Gevaren van vrede 2

Robert D. Kaplan gaat er in zijn boek `Het anarchistisch pandemonium' van uit dat een maatschappij waar vrede heerst een conflictloze maatschappij is. Het valt niet in te zien dat in een vreedzame maatschappij geen besef van onheil zou kunnen bestaan. Het lijkt alsof hij vrede verwart met harmonie. Maar ook in een vreedzame maatschappij kunnen conflicten worden uitgevochten.

De tweede valkuil van Kaplan is dat hij de samenleving als geheel benadert en voorbijgaat aan het individu. Elk mens heeft last van interne conflicten en onheilsgevoelens.

Zoals de opkomst van disciplines als psychologie en sociologie aan het einde van de negentiende eeuw aantoont, hebben juist in de tegenwoordige tijd mensen de behoefte hun conflicten op vreedzame wijze te kanaliseren. Dat een staand leger hiervoor zou kunnen dienen is een achterhaald idee, daargelaten dat een leger niet alle bevolkingsgroepen hiertoe een (zelfde) kans geeft.

In tijd van oorlog is het maatschappelijk leven volledig ondergeschikt aan het oorlogsdoel. Het politieke systeem krijgt onder invloed daarvan een tiranniek karakter en het historisch besef wordt volledig ten dienste gesteld aan de eigen propaganda.

Anders dan Kaplan stelt, biedt juist langdurige vrede en niet oorlog ruimte voor `wijze' politici en bestuurders. Tot de Eerste Wereldoorlog was oorlog in Europa een frequent voorkomende bezigheid van een elite die uit verveling de massa liet afvoeren naar het slachtveld.

In tijd van vrede is er ruimte om samenlevingen uit het verleden vanuit verschillende gezichtspunten te bestuderen zonder zich te laten leiden door vooroordeel en subjectieve interpretatie. Een vreedzame maatschappij wordt eerder gekenmerkt door een pluriform karakter en een evenwicht tussen de verschillende bevolkingsgroepen. Vrede biedt mensen de mogelijkheid los te komen van een eendimensionaal wereldbeeld en zich in brede zin te ontplooien.

Oorlog kan nooit geloofwaardigheid bezitten. Het kan een laatste redmiddel zijn om erger te voorkomen, zoals in het geval van de Tweede Wereldoorlog, maar dit middel wordt daardoor nog niet rechtvaardig. Strijd met mens of staat, al dan niet fysiek, is niet de weg van een oplossing door nadenken en overleg, van geloof in de medemens, maar geeft naast gruwelen aanleiding tot vooroordeel en een eenzijdige zwart-wit denktrant.

    • Diederick S. Slijkerman