EXTREEM OUDE HOMO ERGASTER GEVONDEN IN GEORGIË, 1,7 MLN JAAR

In Dmanisi in het zuiden van de Kaukasische republiek Georgië zijn begin vorig jaar twee menselijke schedels gevonden van ongeveer 1,7 miljoen jaar oud. Deze oudste datering voor een Homo buiten Afrika wordt deze week in Science (12 mei) uitvoerig onderbouwd door het internationale opgravingsteam.

Op grond van anatomische kenmerken van de schedels concludeert het Georgisch/Duitse onderzoeksteam (met ondersteuning uit Frankrijk en de Verenigde Staten) dat het hier gaat om Homo ergaster, het oudste Afrikaanse Homo erectus-type. Bij de schedels werden ook een duizendtal stenen werktuigen aangetroffen van het zogenoemde Oldowan-1-type, dat in Oost-Afrika al 2,4 miljoen jaar geleden opduikt. Van de meer ontwikkelde zogeheten Acheulische vuistbijlen die voor het eerst 1,6 miljoen jaar geleden verschijnen is geen spoor gevonden. Er is overigens geen sluitend bewijs voor een verband tussen de stenen werktuigen en de schedels in Dmanisi.

Op grond van de vroege datering, de grote gelijkenis met homo ergaster en de gevonden stenen werktuigen vermoeden de onderzoekers dat het hier gaat om de eerst emigratiegolf uit Afrika van homo, die daar ergens rond twee miljoen jaar geleden uit eerdere australopithecus-typen is ontstaan. Sommige paleoantropologen noemen al deze vroege hominide homo erectus (de rechtop gaande mens), anderen reserveren deze naam voor de latere (geëmigreerde) Aziatische hominiden en noemen de eerste Afrikaanse typen homo ergaster (de werkende mens). De moderne mens, homo sapiens, ontstaat overigens pas ongeveer honderduizend jaar geleden.

Er is een felle strijd gaande over het tijdstip van de emigratie van homo ergaster (cq. erectus). Sommige prehistorici, zoals de Leidse hoogleraar Wil Roebroeks, verdedigen de stelling dat de emigratie van homo uit Afrika pas rond 1 miljoen jaar geleden begon, na de introductie van de geavanceerdere Acheulische vuistbijlen. Anderen plaatsen die expansie veel eerder, onder meer op grond van omstreden oude dateringen van vondsten in Java. `Dmanisi' maakt nu duidelijk dat emigratie al in een vroeg stadium mogelijk was, ook zonder vuistbijlen. Hoe omvangrijk deze vroege emigratie was, is niet duidelijk.

Eerdere vondsten in Dmanisi van een menselijke onderkaak (1991) en een voetbeentje (1997) van vergelijkbare ouderdom stuitten nog op argwaan, maar bij deze vondst lijkt de datering onomstreden, ook gezien de positieve ontvangst van de datering op een conferentie vorige maand in Tautaval (Frankrijk) waar ook veel critici aanwezig waren.