Appelmoes en eigendunk

Een `gotspe' dat is de jongeman die zijn vader en moeder heeft vermoord en vervolgens de rechtbank om clementie vraagt omdat hij maar een arme wees is. Zouden de heren Kalff van de ABN Amro en Van Wijk van de KLM zichzelf in deze omschrijving kunnen herkennen? Dit zou voor hen pleiten, maar het is hoogst onwaarschijnlijk. Toch waren hun publieke optredens rondom het WOL-debacle respectievelijk het zoveelste mislukte huwelijk van onze nationale vliegende trots klassieke gotspes; zij het zonder de allure en absurdistische humor van het weeskind.

Wat zij uitstraalden was arrogantie en minachting voor hun omgeving, een bovenmatig geloof in eigen kunnen en – veel erger nog – de heiligverklaring van de eigen integriteit.

Volgens de heer Kalff en zijn side-kick Jiskoot zou vermelding in het prospectus van de centen die mevrouw Brink al vóór de beursgang in haar karbiesje had gepropt, voor het gewone beleggende en hypende voetvolk `te ingewikkeld' zijn geweest. Wereldwijd – ook bij de emissiepartner Goldman Sachs – was men verbaasd over `de harde en arrogante opstelling' (NRC Handelsblad, 4 mei). Het was allemaal `keurig netjes' zo riep het tweetal van `de' Bank, `we zouden het een volgende keer precies zo doen' en laat de informatie nu maar eens rustig op u inwerken. Eenzaam en onbegrepen riep de heer Kalff wat later dat ,,ons warme gevoel voor de klant is kennelijk koud overgekomen''.

De heer Van Wijk legt de schuld voor de mislukte vrijage met Alitalia met een stalen gezicht op het bordje van chaotische, onbetrouwbare, hun afspraken-niet-nakomende, spaghettislurpende Italianen. De KLM treft geen enkele blaam want het is een cultuurprobleem. In het enge zuiden immers weegt de cultuur van de warme lunch zwaarder dan onze spreekwoordelijke degelijkheid van het eerlijke broodje zweetkaas met een glaasje karnemelk. Zijn voorlichtende korenblauwbilkonten vertelden deze krant op 1 mei: ,,Het is begrijpelijk dat de Italiaanse overheid zo reageert, ze zijn emotioneel.'' Van Wijk zelf maakt het helemaal bont door het vuige katholieke volkje nog even de oren te wassen met de bijbelse jetser: ,,Zachte heelmeesters maken stinkende wonden.'' Je moet het maar durven.

De lompheid waarmee deze optievergarende topbestuurderen het publiek, de media, zakelijke partners, ja zelfs hele volkeren schofferen verdient op staande voet verbanning naar de stoep voor Albert Heijn om daar de daklozenkrant uit te venten. Ernstiger dan het feit dat in het Nederlandse bedrijfsleven nogal wat figuren rondlopen die kennelijk niet met mes en vork hebben leren eten, is de Hollandse ziekte om te pas en te onpas het eigen falen in fusiebesprekingen op het conto van `cultuurproblemen' te schuiven. Dat woordje cultuur is zoiets als het blik appelmoes dat men in de Nederlandse gezinnen veelvuldig over mislukte maaltijden uitstort om een en ander nog voor consumptie geschikt te maken.

Cultuurverschillen tussen individuele ondernemingen zijn volstrekt legitieme redenen om een fusie af te breken. Dat betekent dat beide partijen de hand in eigen boezem steken en op een intelligente wijze het feest afblazen.

In Nederland blijkt dit zelden mogelijk. De schuld ligt altijd bij een ander, `wij' met ons zompige polderdenken en gedrag zijn de ultieme norm en dus is het altijd `de ander' die niet geschikt is om met ons samen te `mogen' gaan.

Beide hier genoemde ondernemingen zijn exemplarisch voor deze opstelling. Als we naar de publieke uitspraken van de KLM luisteren, dan hadden de onderhandelingen met Alitalia veel gemeen met KLM's bekende cabineterreur: gij zult slapen als u wilt lezen, en eten als u wilt slapen.

Het resultaat is bekend en de wolkenridder is definitief afgezakt tot Dorpsstraat/Brink van het internationale luchtvaartspel. Alleen wat meer intelligentie, tafelmanieren, relativeringsvermogen, realiteitszin en bescheidenheid kunnen hem nog redden.

Datzelfde geldt natuurlijk voor een ABN Amro, waarvan tijdens de fusie een topbestuurder van een multinational reeds zei: ,,Nederlandse banken, dat zijn veredelde geldhandelaren. Voor innovatief, creatief en risiconemend bankieren moet je in Londen wezen.''

Deze échte bankiers weten maar al te goed dat het vandaag de dag niet gaat om de centen, maar om deskundigheid en reputatie. Vandaar het afgrijzen waarmee de internationale collegae ABN Amro's WOL-show hebben ontvangen.

Want wat heeft Nederland nu in feite méér te bieden dan een degelijke reputatie? The Economist Intelligence Unit roemt deze week Nederland als een nummer één-locatie voor het internationale bedrijfsleven.

Dit verdienen wij dan op basis van onder meer een stabiel politiek klimaat, een evenzo gunstig investeringsklimaat, een goed opgeleid en redelijk flexibel arbeidspotentieel, plezierig werken en wonen etcetera. Wij moeten het niet hebben van baanbrekende innovatie, van een dynamische, zo niet onstuimige kennissamenleving.

Nederland scoort op stabiliteit, op soliditeit, op betrouwbaarheid. Dat is niet een echt spannende reputatie, maar in de ogen van de buitenwereld zijn wij dan ook niet écht spannend. Wat we kennelijk wel zijn, is betrouwbaar en als je daar aan gaat knagen dan ben je bezig het kind met het badwater weg te smijten. ABN Amro is geen wereldbestormer en innovator in de wereld van de haute finance en de KLM zet sinds jaar en dag met veel pretenties en lawaai een middelmatig product op de markt. Geen enkele reden dus voor hoge eigendunk en arrogantie, laat staan voor het bruuskeren van publiek en partners.

De heer Kalff heeft gesuggereerd dat als de bank iets niet heeft gedaan, dat ook niet nodig was. Dat doet sterk denken aan de uitspraak van Johan Cruijff: ,,Ik ben er nog steeds van overtuigd dat zoals ik het doe je het moet doen, want anders zou ik het niet doen.'' Het probleem voor de heer Kalff is echter dat Cruijff wereldwijd meer geloofwaardigheid heeft dan hij.

Wouter Knapper is marketing-adviseur.

    • Wouter Knapper