SPD smeekt Westfalen om stemmen

Morgen gaan burgers in Noordrijn-Westfalen naar de stembus. Het zijn de eerste belangrijke krachtmeting tussen de grote partijen sinds het CDU Angela Merkel vorige maand tot nieuwe voorzitster kozen.

,,Wat was Gelsenkirchen zonder Schalke. Een witte vlek op de landkaart!'' Even moet Klaus Buchholz, een kleine man met blond haar en waterblauwe ogen, lachen. Dan is hij ernstig. ,,De voetbalclub is een kans voor Gelsenkirchen. Het nieuwe stadion kan honderden mensen werk verschaffen en banen hebben we hard nodig in de Ruhrpott.''

Bucholz is directeur van het arbeidsbureau in Gelsenkirchen, de stad met de hoogste werkloosheid (17 procent) in het Roergebied. Vorige maand werd de laatste steenkolenmijn Ewald-Hugo gesloten; toen stonden opnieuw 3.000 man op straat. Als troost nodigde Schalke de kompels uit op een gratis voetbalwedstrijd. Ooit waren de mijnwerkers de wortels van de club.

,,Hoe krijgen we meer banen in Noordrijn-Westfalen? Dat is ons belangrijkste thema'', zegt minister-president Wolfgang Clement even verderop tijdens een verkiezingsbijeenkomst. Morgen moeten de inwoners uit Noordrijn-Westfalen,Nederlands belangrijkste buurland, naar de stembus. ,,Dat wordt spannend'', reageert Ingo Stolz, een lokale SPD-er. ,,Zal het de partij ditmaal lukken haar kiezers naar de stembus te krijgen?''

Bij de jongste gemeenteraadsverkiezingen afgelopen herfst kwam bijna de helft van de SPD-aanhangers in de Roerprovincie niet opdagen. Ze waren de politieke richtingenstrijd in de eigen partij beu en bleven uit protest thuis. De CDU won liefst 50,3 procent van de stemmen, de SPD zakte weg naar 33,9 procent.

In Gelsenkirchen vond een kleine revolutie plaats. Na vele decennia sociaal-democratisch bestuur lukte het de CDU de burgemeester te leveren. ,,Vroeger was het voor de mijnwerkers vanzelfsprekend `rood' te stemmen'', zegt Jürgen, een Schalker (fan) die voor de SPD affiches plakt. Maar vele werklozen hebben zich van de partij afgekeerd. Het is voor de Genossen vooral moeilijk in buurten waar de kiezer helemaal niet meer kan worden bereikt. Hoe onzeker de SPD is over de opkomst morgen blijkt uit haar acties in vroegere mijnwerkerswijken en het traditioneel SPD-sterke Schalke Nord. Partijsoldaten trekken de buurten in om 30.000 klinkers schoon te maken in de hoop stemmen te winnen.

,,Ga alstublieft naar de stembus, ook al is het stralend weer'', roept Clement de kiezers smekend toe. Al maanden reist hij – geholpen door kanselier Gerhard Schröder – door het land om kiezers te mobiliseren.

De verkiezingen in Noordrijn-Westfalen zijn de eerste belangrijke krachtmeting tussen de grote partijen sinds de christen-democraten Angela Merkel vorige maand tot nieuwe voorzitster kozen. Drie maanden geleden was de zwaar aangeslagen CDU liefst 14 punten weggegleden vanwege de Kohl-affaire. Maar de kloof wordt wekelijks snel kleiner.

Uit een Emnid-opiniepeiling bleek dat er nog maar 1 procent verschil was tussen CDU en SPD in Noordrijn-Westfalen; de meeste andere enquêtes houden het evenwel op een voorsprong voor de SPD van enkele procenten. Merkel mag populair zijn, maar CDU-lijsttrekker Jürgen Rüttgers heeft met zijn briefkaartenactie Kinder statt Inder, waarmee hij tegen de komst van computerspecialisten uit India ageert, zelfs volgens z'n eigen partij een misstap begaan.

De verkiezingen in de sterkste deelstaat van Duitsland, die een kwart van het totale binnenlands produkt levert, worden na de nederlagen bij regionale verkiezingen afgelopen herfst zijn niet alleen als test-case voor de regering-Schröder beschouwd. Als eerste zijn ze voor Clement zelf een belangrijke populariteitstoets. Clement, oud-minister van Economische Zaken, is nog maar twee jaar minister-president. Hij volgde Johannes Rau op, de huidige president, die de deelstaat 20 jaar had geregeerd.

Al 34 jaar lang regeren de sociaal-democraten de 18 miljoen inwoners van Noordrijn-Westfalen ononderbroken. Alleen de CDU in Baden-Württemberg (47 jaar) en de CSU in Beieren (43) is langer aan de macht. Dat komt omdat de staat en de SPD zich als redder en sociaal werker van het Roergebied opwerpen. Het industriële hart van Duitsland lijdt al decennia aan ritmestoornissen. Sinds het met kolen en staal bergafwaarts gaat, zijn honderdduizenden arbeidsplaatsen verloren gegaan.

Clement spant zich zowel in voor de verliezers in de oude industrieën als voor de moderne hightech-ondernemingen, die hij naar Noordrijn-Westfalen haalt. Met royale hand steunt de staat de nieuwe industrieën. ,,Liefst 600.000 banen zijn in de mijnbouw verloren gegaan'', zegt Clement tegen het publiek in het overvolle Zeughaus van Neuss, bij Düsseldorf. ,,Ik ben er trots op dat we deze herstructurering zonder gedwongen ontslagen voor elkaar hebben gekregen. We moeten de omslag naar de industrieën van de toekomst maken zoals telecommunicatie, computers, en multimedia. Maar bij deze Strukturwandel mogen mensen niet onder de raderen raken''.

Moderniseren op een menselijke manier. Zo wil Clement de idealen van de SPD en de New Economy combineren. De mannen en vrouwen in de zaal luisteren aandachtig. Zij hebben hun hoop op Clement gevestigd, die zijn economische successen opsomt. Zeker 275.000 banen in de communicatie-industrie, een filmpark in Bottrop, multimedia in Keulen, computers en micro-biologie in Duisburg. ,,Clement biedt ons hoop op de toekomst'', zegt Gundula na afloop. Ooit werkte ze in de mijn, nu werkt ze bij een Call Center.

Clement geldt als ongeduldige Macher die altijd haast heeft. ,,We hebben geen keus sneller of langzamer te zijn. Internet en de globalisering oefenen dagelijks druk uit. We móeten snel zijn.''

    • Michèle de Waard