Shakespeare's theater in Brabantse tuin

In het Brabantse dorp Zundert is een replica gebouwd van het Londense Globe Theater uit Shakespeare's tijd. De hele zomer zijn er voorstellingen te zien, te beginnen met `Romeo en Julia'.

Als een geheimzinnige, buitenaardse planeet is het Londense Globe Theater neergestreken in het glooiende landschap bij Zundert in Brabant. The Globe was het eigen vijfhoekige theater van William Shakespeare, in 1599 gebouwd aan de zuidoever van de Thames. Tot aan 1613 werden er door Shakespeare's gezelschap, de Lord Chamberlain's Men, tal van voorstellingen opgevoerd. De ligging van The Globe aan de zuidoever van de Thames symboliseert de betekenis van het theater in de Elizabethaanse tijd: vermaak, vertier, grollen. Ernaast derderangs theaters, vaudevilles en zelfs berenkuilen. In 1613 brandde The Globe af. Pas in 1997, bijna vier eeuwen later, kreeg Londen een replica van dit theater, ofwel `The Wooden O' zoals Shakespeare The Globe in een van zijn toneelstukken beschrijft. Binnen deze `Wooden O' kon de fantasie van de toneelschrijver zich ongehinderd uiten.

Het Nederlandse Globe Theater is voor de duur van deze zomer gebouwd in de Assortimentstuin van Zundert, een boom- en heesterkwekerij. Een pad langs kunstmatige rotspartijen en vijvers voert naar het theater. Anders dan de Londense replica is deze niet van hout, maar opgetrokken uit gegalvaniseerde stalen buizen, bekleed met krimpfolie. Even eenvoudig als ingenieus. De folie is strak om het staketsel heen gespannen en geeft aan het bouwwerk een zilveren schijnsel. De door Christo ingepakte Rijksdag verbleekt erbij. Binnenin ervaart de bezoeker dezelfde intimiteit als bij The Globe in Londen. De doorsnede is 28 meter. Er zijn drie overdekte bezoekersrijen met 300 zitplaatsen; de hoogste plaatsen liggen op negen meter. De speelvloer is door een fraaie baldakijn tegen regen afgedekt en meet 11 bij 15 meter. Staan er in The Globe sierlijke, houten zuilen aan weerskanten van de speelvloer, hier begrenzen slanke stalen buizen de bühne. Aan de achterzijde, in de hoogte, is het balkonnetje uit Romeo en Julia te zien. Regisseur Koen Schyvens heeft alvast een klimtouw vanaf het balkon naar beneden gehangen; hierlangs klimt Romeo straks naar zijn felbegeerde Julia. In deze arena gaat zaterdagavond Romeo en Julia in première, de voorslag voor een keur aan blijspelen en tragedies van Shakespeare, waaronder King Lear, Macbeth, De Getemde Feeks en Richard III in de bewerking van Hugo Claus, Everzwijn getiteld. De laatste avond is gewijd aan Shakespeare's Sonnetten in de versie van verschillende vertalers. Zundert kent 17 buurtschappen. Zij dragen bij met fanfarekorpsen, amateuracteurs en figuranten.

Zundert is de geboorteplaats van Vincent van Gogh. In een van zijn brieven uit 1880 schreef hij over Shakespeare: ,,Mijn God, wat is Shakespeare mooi! Wie is geheimzinnig als hij? Zijn taal en stijl zijn vergelijkbaar met een schilderskwast, die trilt van koorts en emotie. Maar je moet leren lezen, precies zoals je moet leren te zien en te leven.'' Regisseur en artistiek leider van het Shakespeare-festival Koen Schyvens herinnert zich nog goed het eerste bezoek aan The Globe in Londen: ,,Technici gingen meteen met een pasmaat aan de gang. Ze maakten schetsen. Net als in Londen liggen hier de schillen van hazelnoten op de grond, 6000 kilo afkomstig uit Spanje. De mahoniehouten kleur is prachtig, bovendien blijft de grond goed begaanbaar bij regen. Als motto voor de voorstellingen gebruik ik de `Proloog' uit Henry V waarin de toeschouwers wordt aangeraden hun fantasie te gebruiken en de tijd van vroeger naar het nu of in elk geval dichterbij te verplaatsen. Dat laatste hebben wij in de voorstelling van Romeo en Julia ook gedaan. Vertaler en bewerker Peter Dictus verplaatst het liefdesverhaal naar een naamloos dorp in Brabant. Het jaar is 1899, het is de laatste zomer van de voorlaatste eeuw. Romeo en Julia ontmoeten elkaar op het dorpsfeest. Er zijn grote veranderingen op tilt: de industriële revolutie, boeren die arbeiders worden, spoorlijnen die het dorp met de grote wereld daarbuiten verbinden.

,,In tegenstelling tot bijna alle andere regisseurs kleed ik de twee strijdende partijen, de Montagues en Cauplets, niet in contrasterende kleuren. Ze zijn allemaal gelijk. Ik heb nooit geloofd dat Romeo en Julia over die twistende families gaat; het draait om de strijd van kinderen tegen de verroeste wereld van de ouders. De vader en moeder van Julia tonen helemaal geen verdriet wanneer ze hun dochter schijndood aantreffen in de laatste scène. Ze tonen slechts officieel hun rouw, hun hart is dood.

Daarom wil ik ook dat jonge acteurs deze rollen spelen; Julia is zeventien, Romeo twintig. Ik kan nu eenmaal niet aanvaarden als ik een Julia gespeeld zie door een actrice van veertig jaar. De juiste leeftijd is wezenlijk. Mijn keuze voor deze jonge spelers heeft tot onenigheid geleid binnen de groep, het Zunderts Toneel. Van oudsher spelen daarin wat oudere acteurs. Nu komt daar ineens een jong iemand binnen. De actrices van veertig beseften ineens dat zij niet meer de rol van de liefde zouden spelen. Dat was pijnlijk.''

In Schyvens versie van Romeo en Julia lijkt het lang, langer dan gewoonlijk goed te gaan tussen het tweetal. Tot op het laatste moment gelooft de toeschouwer nog in het mirakel dat Romeo de schijndood van Julia doorziet.Iedereen weet hoe het afloopt. ,,Het einde, dat ze beiden door dit gruwelijke misverstand doodgaan, is niet de essentie,'' zegt Schyvens. ,,De toeschouwer moet hopen en bidden dat het tot de laatste seconde goed afloopt, een blijspel met een happy end. Pas dan mogen ze doodgaan, en met allure.''

Festival Shakespearement in het Globe Theater, Zundert. Première Romeo en Julia 13/5. T/m 2/7. 12/5: Openingsavond met o.a. de Sonnetten. Res.: (076) 5971999.

    • Kester Freriks