CDA neemt afscheid van stoffigheid

Het CDA is meer dan een verzameling stoffige mannen op middelbare leeftijd, vindt CDA-voorzitter Van Rij. De partij moet weer gaan bruisen

Zwembroek mee naar de partijdag van het CDA, morgen in sport- en evenementencomplex Merwestein te Nieuwegein. De tijd van louter ernstig vergaderen is voorbij.

De CDA-partijraad ('s morgens) en het partijcongres ('s middags) worden tussendoor opgevrolijkt met sport en spel: aerobics, inline-skating, fietstochten, schilderen, songfestival, debatwedstrijd. En: `Het golfslagbad staat de gehele dag ter beschikking voor de deelnemers aan dit congres en hun introducés.'

Voorzitter Marnix van Rij (39) wil definitief afrekenen met het imago van het CDA als een partij van stoffige mannen op middelbare leeftijd. Daarbij passen nieuwe vormen en gedachten. De combinatie van vergadering en verstrooiing moet bijdragen aan een bruisender partijleven. Vorm en inhoud zijn daarbij niet te scheiden, zo stelt Van Rij. Nieuwe mensen, nieuwe thema's, nieuwe communicatietechnieken: alles wordt uit de kast gehaald om de kiezersgunst terug te winnen die in de jaren negentig massaal is verloren.

Het partijbestuur hoopt morgen met twee grote thema's een flinke stap vooruit te zetten: partijvernieuwing en staatkundige vernieuwing. Het CDA is welbewust ethisch conservatief maar wil overigens geen enkele modernisering schuwen.

Het CDA-bestuur wil de partij-organisatie verregaand democratiseren. Er moet een studie komen naar het verlenen van stemrecht op partijraden en -congressen aan alle partijleden. Dit recht is nu, zoals in vrijwel alle partijen, voorbehouden aan gedelegeerden. ,,Het past in een algemeen streven om leden veel actiever bij de partij te betrekken', zegt Van Rij. ,,Leden verlangen directe invloed in ruil voor de tijd en energie die ze eventueel in de partij steken.'

Van Rij meent dat het CDA verschillende vormen van lidmaatschap moet kunnen aanbieden: het landelijk lidmaatschap losgekoppeld van het plaatselijk lidmaatschap, `vriend van het CDA' en zelfs het `digitale lidmaatschap'. Dit laatste is een idee dat Van Rij heeft opgedaan bij de provinciale afdeling Drenthe. ,,Iemand zei: waarom laat je het nieuwe verkiezingsprogramma niet via internet tot stand komen, waarbij je `digitale leden' toelaat voor de periode waarin het programma wordt geschreven? Ik vind dat een uitstekend idee. Sinds 1 mei hebben alle CDA-afdelingen in het land een eigen website, dus de voorzieningen zijn getroffen. We gaan de suggestie beslist verder uitwerken.'

Het CDA-bestuur zal na de zomer een commissie installeren die een nieuw verkiezingsprogramma moet voorbereiden. ,,Het wordt geen club van geleerde mannen en vrouwen die na acht maanden witte rook uit een schoorsteen laat komen, zoals in het verleden meestal het geval was', zegt Van Rij. ,De nieuwe commissie krijgt de opdracht zoveel mogelijk mensen actief te betrekken bij het verzamelen van materiaal voor het nieuwe programma.'

Een groep vooraanstaande CDA-economen - onder wie de Tilburgse hoogleraar Bovenberg, oud-premier Lubbers en SER-voorzitter Wijffels - is al bezig met de financieel-economische verkenningen voor de volgende kabinetsperiode, als voorbereidend werk voor de programcommissie. De economen moeten onder meer een uitspraak doen over een `behoedzame' raming van de economische groei voor de vier jaar na verkiezingen, die bepalend is voor de financiële ruimte van `nieuw beleid'. Van Rij: ,,Daarbij doemt ook de vraag op of er bewuste overschotten moeten worden begroot om de staatsschuld versneld terug te dringen. En er moet een uitspraak komen over de scheiding bij de rijksfinanciën tussen inkomsten en uitgaven, met de bijbehorende verdeelsleutels voor meevallers.'

Met deze vragen voegt het CDA zich naar de werking van het `trendmatig begrotingsbeleid' zoals minister Zalm (VVD) dit in 1994 heeft ingezet. Maar het CDA-bestuur kiest ook duidelijk een sprong voorwaarts met de opdracht aan een andere groep deskundigen, van fiscalisten, om de invoering te onderzoeken van een `vlak-tax'. De inkomstenbelasting zou hierbij slechts één tarief kennen van omstreeks 35 procent. Van Rij: ,,Ik kan nog niet zeggen dat we hiervan nu al voorstander zijn. Zo'n vlak-tax mag natuurlijk niet leiden tot averechtse effecten in de inkomensverdeling. Het is de vraag in hoeverre die via fiscale maatregelen, zoals heffingskortingen, te voorkomen zijn. Maar duidelijk is wel dat we, gezien de internationale ontwikkeling, er niet aan ontkomen over de vlak-tax na te denken.'

Partijvernieuwing, fiscale vernieuwing, staatkundige vernieuwing. Op diverse terreinen wil Van Rij de koers van het CDA verleggen. In een resolutie voor de partijraad vraagt het dagelijks bestuur morgen `groen licht' om een reeks veranderingen in het staatsbestel nader uit te werken. Daarbij gaat het onder meer om de invoering van een gemengd kiesstelsel (met districtslijsten naast een landelijke lijst), het primaat voor gemeenteraden bij de benoeming van burgemeesters en het aanstellen van wethouders die niet rechtstreeks uit de gemeenteraad afkomstig zijn.

Van Rij erkent dat er niet in alle geledingen van het CDA even enthousiast wordt gereageerd op dergelijke voorstellen en ook dat de Tweede-Kamerfractie hierin verder wil gaan dan veel bestuurders in gemeenten en provincies wenselijk vinden. Om die reden vraagt het dagelijks bestuur louter steun voor nadere studie.

De Kamerfractie houdt intussen de handen vrij om krachtiger standpunten in te nemen, bijvoorbeeld als later dit jaar het rapport van de Staatscommissie-Elzinga wordt behandeld over ingrepen in de gemeentepolitiek. Van Rij: ,,Stap voor stap moeten we vooruit komen. In een politieke vereniging als de onze moet je niet in één keer te veel tegelijk willen. Maar de brede onderstroom in de partij kiest duidelijk voor verandering om onze democratie vitaler te maken.'