Blues, Homerus en de evangelisten

Robert Hellenga moet wel een hele goede schrijver zijn. Hoe kan het anders dat hij kans heeft gezien om uit zoveel kansloze onderwerpen een roman te destilleren die zowel aangrijpend als geestig is? Bijna alle voortekenen pleiten tegen Bologna Blues, Hellenga's tweede roman na het in 1994 verschenen De zestien lusten: het loodzware thema van een dochter die omkomt bij een bomaanslag, het afgekloven gegeven van een cultuurminnende Amerikaan die zich naar Italië begeeft, en het feit dat de hoofdpersoon een gescheiden, blanke, heteroseksuele man van middelbare leeftijd is die zich troost door een studente te neuken, tevens de dochter van zijn beste vriendin. Voeg daarbij Hellenga's bijzondere belezenheid – die hij graag etaleert, bijvoorbeeld doordat het boek citaten in maar liefst zes talen bevat (Engels, latijn, Grieks, Nederlands, Italiaans en Perzisch, niet allemaal even relevant overigens) – en de vrees ontstaat dat Bologna Blues wel een topzwaar boek moet zijn geworden.

Niets is minder waar. Bologna Blues is luchtig geschreven en biedt de lezer een aangename en genuanceerde kijk op een aantal zaken. Alan Woodhulls (Woody) oudste dochter Cookie komt om bij een bomaanslag op het station van Bologna in 1980. Na haar dood valt zijn gezin langzaam uit elkaar en zoekt iedereen een nieuw evenwicht. Woody's gevecht om weer wat gevoel terug te krijgen en om zijn leven weer op te pakken nadat de bodem eruit geslagen is, is zowel sympathiek als herkenbaar.

De ontwikkeling die Woody doormaakt, kan worden samengevat in de tekst op de grafsteen van Cookie. Zijn vrouw Hannah, die zich in een klooster terugtrekt, houdt koppig vast aan `La sua volonta e la nostra pace' (`Wij hebben vrede met Zijn wil', een tekst van Dante). Woody heeft echter allesbehalve vrede met de gebeurtenissen. Zijn heimwee wordt prachtig weergegeven door de tekst `Quid si prisca redit Venus': `Wat als de eerste liefde wederkeert en onder bronzen juk de verstrooiden herenigt.' Pas wanneer aan het eind van het verhaal iedereeen zijn of haar eigen weg aanvaardt – de ouders, de kinderen, de voormalige echtgenoten – kan Cookies dood worden afgesloten en worden Hannah en Woody het eindelijk eens over een tekst: `Tegen de kracht van de liefde is geen kruid gewassen – tegen de kracht van de dood groeit in de tuinen geen kruid.'

Bologna Blues is stevig geworteld in de klassieken en het christelijke geloof. Hellenga speelt jaloersmakend gemakkelijk met allerlei motieven en thema's en schakelt zonder enige moeite tussen Homerus en de evangelisten. Even vanzelfsprekend vermengt Hellenga zijn klassieken met de blues. Wanneer Woody op de terugweg van een universitaire herdenkingsdienst voor Cookie langs een muziekwinkel rijdt, valt hij als een blok voor een peperdure National Steel Guitar. De verkoper in de winkel – een goedgebekte neger van onschatbare leeftijd – waarschuwt hem bij de aankoop. `Je kent het verhaal toch wel, dat verhaal van die man die een kostbare parel vond.' Het was een bevel, geen vraag. `Tja', zei Woody. `Hij moest alles wat hij had verkopen om de parel te krijgen.' `Dat is nou het koninkrijk der hemelen.'

Bologna Blues kan ook worden gelezen als een moderne omkering van de verhouding tussen ouders en kinderen. Terwijl Hannah haar wereldse verantwoordelijkheden afwijst – om in het klooster te worden toegelaten scheidt ze van Woody en neemt de helft van haar bezit mee als bruidsschat – en Woody naar Italië reist – vermoedelijk het populairste buitenland in Amerika om op een verantwoorde wijze jezelf te vinden – worden hun twee overblijvende dochters Sara en Ludi geconfronteerd met de problemen van het alledaagse leven: saai werk, relatieproblemen, geld. Hellenga geeft met zijn keuze voor Woody als hoofdpersoon een treffend beeld van de kwieke senior die eindelijk tijd en geld genoeg heeft voor een tweede jeugd en die zich niet meer druk hoeft te maken om zijn kinderen. Hellenga laat zien dat leven loslaten is en dat er ook nog boven de vijftig iets te verwachten valt, als je tenminste bereid bent je ervoor in te spannen.

Bologna Blues is een prachtig boek: krachtig, innemend en optimistisch, zonder de pil van het verdriet te vergulden. Pas als Woody onder het juk van het verdriet is doorgegaan, is er weer ruimte voor liefde: voor zichzelf, voor zijn nieuwe vriendin, voor zijn dochters. Dan blijkt ook dat er uiteindelijk tegen de liefde geen kruid gewassen is.

Robert Hellenga: Bologna Blues. Uit het Amerikaans vertaald door Frans de Haan. Vassallucci, 518 blz. ƒ44,90. De Engelse pocketeditie (The Fall of a Sparrow) is verschenen bij Penguin, ƒ25,95

Buitenlandse literatuur