Thabo Mbeki hekelt landjepik Zimbabwe

President Thabo Mbeki heeft zich gisteren in het Zuid-Afrikaanse parlement duidelijk uitgesproken tegen het `landjepik' in het buurland Zimbabwe en verzekerd dat invasies van boerderijen in Zuid-Afrika niet zullen worden getolereerd.

Maar de president liet na kritiek te leveren op zijn Zimbabweaanse collega Robert Mugabe. Mbeki's voorganger, Nelson Mandela, omschreef Mugabe vorige week als een ,,tiran'. Intussen verergert de situatie in Zimbabwe met de dag, met meer bezettingsacties en geweld tegen aanhangers van de oppositie.

Mbeki heeft zich tot nu toe uiterst voorzichtig opgesteld ten aanzien van de Zimbabweaanse crisis, maar werd gisteren tijdens het vragenuur door de oppositie gedwongen zich bloot te geven. De president gaf toe dat Mugabe de afspraken niet is nagekomen die de presidenten van Zimbabwe, Zuid-Afrika, Mozambique en Namibië eind april in Victoria Falls maakten. Zo zegde Mugabe daar toe dat het geweld tegen blanke boeren en hun zwarte landarbeiders zou worden gestaakt. Nog altijd schuimen in Zimbabwe bendes, die bestaan uit zogenoemde veteranen en leden van Mugabe's regeringspartij Zanu-PF, het platteland van Zimbabwe af, aanhangers van de oppositionele Beweging voor Democratische Verandering (MDC) terroriserend.

Vier blanke boeren zijn gisteren in gijzeling genomen door een groep van naar schatting honderd veteranen. Het incident had plaats op de boerderij Vooruitzicht, nabij de grens met Mozambique. De eigenaar, Roy Bennet, staat bekend als een actief lid van de MDC. De leider van de MDC, Morgan Tsvangirai, liet vandaag weten dat zijn partij aanstaande zaterdag een speciale bijeenkomst houdt om zich te beraden over haar strategie. Tsvangirai zei dat het boycotten van de parlementsverkiezingen een van de genoemde opties is, ,,maar ik ben er zeker van dat een meerderheid van de partij daar tegen zal stemmen''. Tsvangirai ziet zich geplaatst voor een groot probleem: ,,Hoe kan een democratische partij als de onze het opnemen tegen een gewelddadige, dictatoriale en in toenemende mate radeloze regering, die geen respect toont voor orde en gezag, de grondwet of het democratisch proces.''

Mugabe heeft overigens nog steeds geen datum voor de verkiezingen genoemd en het lijkt er niet op dat ze deze maand nog worden gehouden. Mogelijk dat de gang naar de stembus pas in augustus zal worden gemaakt. De leider van de veteranen, Chenjerai Hunzvi, riep Mugabe gisteren op zo lang mogelijk aan de macht te blijven. De 76-jarige Mugabe regeert het land sinds de onafhankelijkheid van 1980. Zijn ambtstermijn loopt in 2002 af, maar Hunzvi vindt dat Mugabe tot in lengte van dagen moet aanblijven omdat hij ,,een zeer consistente leider'' is.

De politieke crisis in Zimbabwe heeft grote gevolgen voor de economie van de regio. De aandelenbeurs van Harare daalde de afgelopen twee dagen in waarde met respectievelijk 9 en 13 procent. De landbouwproductie is sinds februari met 30 procent gedaald, de mijnbouw met 15 procent, terwijl 15 procent van de werknemers in de privé-sector op straat is komen te staan. De toerisme-industrie is vrijwel tot stilstand gekomen.

Ook Zuid-Afrika voelt de gevolgen. De Zuid-Afrikaanse munt zakte deze week naar een historisch dieptepunt van meer dan 7 rand tegen de dollar, door verlies aan vertrouwen bij investeerders.