Containers kun je niet ruiken

Terminals en distributriecentra zijn opgerukt tot aan het oude dorpje Pernis. Deze zomer openen enkele bedrijven op de Rotterdamse Maasvlakte hun deuren voor bezoekers.

Vanuit hun graf hebben overleden inwoners van Pernis de machtige buurman Shell de voet toch nog dwars kunnen zetten. Wegens eeuwenoude grafrechten moest het olieconcern zijn opslokplannen ten aanzien van het plaatselijke kerkhof wijzigen. Ooit was Pernis een vissersdorp, maar olie en water vermengen nu eenmaal niet en Pernis moest het afleggen tegen de oprukkende industrie langs de oevers van de Maas. Boerderijen verdwenen, het land werd opgespoten voor de uitbreiding van de Rotterdamse haven en Pernis werd synoniem voor de activiteiten van Shell.

Het oude dorp vormt het eindpunt van een wonderlijke rondrit door het gebied waar elke Rotterdammer trots op is: zijn wereldhaven. De stichting Industrieel Toerisme Rotterdam organiseert deze zomer negen tochten per bus of boot langs plekken die normaal gesproken niet toegankelijk zijn voor het publiek, zoals de fruitterminal, het car center, de ECT/Delta containerterminal, Shell Pernis en boottochten in de avond door de verlichte haven.

Het Rotterdamse havengebied is gigantisch. Nederlanders, zo meent gids Hans den Broeder, hebben geen idee van de omvang. Buitenlanders kunnen dat volgens hem veel beter inschatten. Die snappen het nut van de Betuwelijn en de Tweede Maasvlakte, die Rotterdam moeten redden in de race tegen de tijd. De concurrentie is groot en de afstand tussen Rotterdam, Bremen, Hamburg en Antwerpen is kort. De grootste haven ter wereld heeft het moeilijk. De banengroei in de industriesector blijft uit en Rotterdam, de stad van opgestroopte mouwen en harde werkers, kampt na Groningen en Leeuwarden met de hoogste werkloosheid van Nederland.

Het havengebied van elfduizend hectare veranderde de oude landbouwgrond in een vlakte met containerterminals en distributiecentra. De overgebleven boerderijtjes langs de dijken lijken vreemde bouwsels tussen de gestapelde containers en kranen die het landschap nu domineren. Oud-Rotterdammers die na vele jaren terugkeren om hun stad te bezoeken kijken tijdens de rondrit hun ogen uit. Soms is het een feest van herkenning, wanneer sommige gebouwen aan de Maas- en Rijnhaven nog steeds blijken te bestaan. Maar deze oude kaaien hebben hun beste tijd gehad. Behalve bij de oudere inwoners van de Maasstad, zijn de excursies ook populair onder studenten uit Frankrijk, Duitsland en Italië, om te kijken hoe een wereldhaven worstelt om de grootste te blijven.

Wie kiest voor de route naar Pernis mag rondkijken op het terrein van Shell. De petrochemische multinational heeft zich sinds 1936 op de linker Maasoever gevestigd met een groot complex van opslagtanks, raffinaderijen en pijpleidingen, dat het meest lijkt op een decor voor een SF-film die slecht afloopt. Stoom sist uit de openingen in de buizen en de stalen constructies vertonen roestplekken. Volgens de woordvoerder van het olieconcern is alles in orde. ,,Verven kost geld, daarom gaan we geen cosmetische ingrepen doen. Nooit ten koste van de veiligheid, want we handelen uiteindelijk niet in schoensmeer.'' Op het complex werken 2.800 mensen, maar de stomende spookstad heeft een omvang die vergelijkbaar is met de gemeente Schiedam.

De Maasvlakte ruikt naar petroleum. ,,Ach, bij de bakker ruikt het naar brood'', zegt gids Den Broeder droog. In Pernis doen ze er nog een schepje bovenop: ,,containers kun je niet ruiken''.

Als de wind goed staat is het prachtig in Pernis. Wie hier woont, krijg je er met geen tien paarden uit, zo beweert een inwoner. Het kleine museum van de stichting de Oudheidkamer, gehuisvest in een prachtig gerestaureerd dijkhuis, koestert de geschiedenis van het dorp. Dit is het eindpunt van de route. Oude foto's van vissers en boerenkarren vertellen het verhaal van een omgeving die niet meer bestaat. Dit mooie dorp had in Brabant of Friesland kunnen liggen, maar achter de huizen boven op de dijk zie je de torens van Shell en de kranen van de haven. Zodra je het dorp verlaat, bots je bijna letterlijk op de containers.

Informatie en boekingen bij Industrieel Toerisme Rotterdam, 's Lands Werf 20-21/ 3063 GA Rotterdam. 010-4119855/fax 010-4135022