Chaotisch festival audiovisuele kunst

Utrecht is opnieuw het toneel voor het jaarlijkse Impakt Festival voor audiovisuele kunst. Hoogtepunt in het chaotische geheel is een presentatie in de sterrenwacht waar videobeelden de plaats van de sterrenhemel innemen.

Het trucje is al zo oud als de weg naar Rome, maar werkt nog steeds. Leg een portemonnee op straat, bindt er een touwtje aan en ga achter een heg zitten wachten tot er iemand bijt. De Zweedse kunstenaar Sailorboy (alias Jonas Liveröd) plakt een briefje van vijftig gulden op de stoep voor het Utrechtse kunstcentrum De Begane Grond en richtte er een bewakingscamera op. Binnen kun je op een monitor op de voet volgen welke voorbijgangers in de val trappen.

Sailorboy, een van de vele internationale deelnemers aan het jaarlijkse Impakt Festival voor audiovisuele kunst, is niet de enige kunstenaar die een aloud idee in een nieuw, technologisch jasje verpakt. Veel van de videokunstenaars borduren voort op de tradities van oudere media als schilderkunst en fotografie. Langdurige shots van voorwerpen op een tafel zien eruit als 17de-eeuwse stillevens. Het stel dat minutenlang bewegingsloos op een stoel zit in een video van Mariska van Gelder, lijkt te poseren voor een foto met een historisch lange sluitertijd. Je vraagt je af waarom deze kunstenaars eigenlijk nog een videocamera nodig hebben, als er toch geen bewegingen geregistreerd worden.

De afgelopen jaren is video razend populair geworden onder beeldend kunstenaars en wordt het medium te pas en te onpas gebruikt. Iedereen kan zich tegenwoordig wel een draagbare camera veroorloven, ook kunstenaars in landen als China of Mexico, zo blijkt uit het grote aanbod uit Aziatische en Latijns-Amerikaanse landen. Helaas leidt het gebruik van moderne media niet automatisch tot inhoudelijke verrijking. De Zwitser Stefan Banz had op zijn tentoonstelling in Kunstliefde zijn videos van spastisch bewegende kinderen beter achterwege kunnen laten. Ze vormen geen aanvulling op zijn mooie serie fotografische kinderportretten.

Aan al die moderne apparatuur kleeft bovendien een keerzijde, want de technologie laat het afweten op deze elfde Impakt-editie. Op sommige van de elf locaties, waaronder Galerie Flatland en kunstruimte Moira, is op de eerste dag van het festival nog niets te zien. In De Begane Grond is de computer van Sailorboy gecrashed, waardoor ook zijn installatie nog niet gereed is. En in de Brandweerkazerne, het hoofdkwartier van het festival waar iedere middag discussies en presentaties worden gehouden, weigert zelfs het dia-apparaat dienst. Zo heeft Impakt als vanouds weer een chaotisch karakter. Net als voorgaande jaren hangt ook nu het programma door een overdaad aan thema's als los zand aan elkaar. Ironisch genoeg gaat een van die thema's over de opzettelijke inzet van falende apparatuur door muzikanten en kunstenaars.

Interessant is het Panorama-programma, waarin een overzicht wordt gegeven van de opmerkelijkste audiovisuele producties van het afgelopen jaar. Het geeft je de kans om enkele topwerken nogmaals te zien. Zoals de film Consolation Service van Eija-Liisa Ahtila uit Finland, die op de laatste Biennale van Venetië een eervolle vermelding kreeg. Hierin wordt, vanuit twee verschillende standpunten en aan de hand van adembenemende beelden, een verhaal verteld over een stukgelopen huwelijk.

Maar verreweg de grootste belevenis van het festival is een bezoek aan Sonnenborgh, de oudste koepelsterrenwacht van Nederland. Hier gaat de nieuwste technologie een dans aan met de historische omgeving. Op de koepel geprojecteerde, draaiende videobeelden van de Bulgaarse Dessislava Karushkova nemen de plaats in van de sterrenhemel. En in de eeuwenoude catacomben kun je naar hartelust surfen op internet en rondwandelen over cd-roms. Computerspelletjes spelen in een middeleeuws onderaards gewelf: daar kan geen virtual reality tegenop.

Impakt Festival. Festivalcentrum: Brandweerkazerne, Korte Minrebroederstraat 11-17, Utrecht. T/m 14/5, 14-1u30. Expositieruimtes open van 12-17u30. Internet: www.impakt.nl