Bang voor de boze buitenwereld

Marokkaanse imams in Nederland zijn bang voor de boze buitenwereld en hameren daarom op alles wat in hun ogen fout is, concludeert VVD-Kamerlid Oussama Cherribi in een proefschrift.

Marokkaanse imams hebben zo hun stokpaardjes. Televisie bijvoorbeeld. Bah, dansende paren op de Saoedische satellietzender. Foute verwijfde mannen, die hand-in-hand lopen met losbandige vrouwen. En de Nederlandse televisie is helemaal verschikkelijk, met al die seksprogramma's.

,,Ze zien televisie als de bron van alle perversie'', zegt Oussama Cherribi. Nadat de imams in hun preken het kwaad de grond in hebben geboord, waarschuwen ze. `Dit is het verkeerde pad. Beveilig uw kinderen. Laat ze niet kijken. Stuur uw kinderen per direct naar de koran-school.'

Cherribi kan er om lachen, maar dan alleen om de manier waarop er gepreekt wordt. De imams schijnen soms wel grappig te zijn, net cabaretiers. Ze imiteren en ridiculiseren, zijn soms begaafde demagogen. Maar de inhoud drijft onderzoeker Cherribi vooral tot woede en verdriet. Zo dogmatisch. ,,De imams trekken passages uit de koran uit hun verband en terroriseren daarmee hun toehoorders.''

Morgen promoveert Cherribi, behalve socioloog ook Tweede Kamerlid voor de VVD, op zijn proefschrift Les imams d'Amsterdam (De imams van Amsterdam, het voorbeeld van de Marokkaanse gemeenschap). Hij is van Marokkaanse afkomst, bestudeerde preken van Marokkaanse imams en voerde gesprekken met hen. Zijn conclusie is, kort gezegd, dat de imams - ongeveer 120 in Nederland - doodsbang zijn voor de boze buitenwereld en daarom continu hameren op alles wat in hun ogen fout is.

Cherribi: ,,Het zijn vaak imams uit een dorpje in het Rif-gebergte. Ze hebben op hun achtste geleerd de koran van achter naar voren te citeren, soms zijn ze nog naar een soort officieus seminarium geweest. En dan wordt zo'n man naar Nederland gehaald, door de Marokkaanse gemeenschap in Gouda of zo. Omdat hij uit hun dorp afkomstig is, of omdat de neef van de broer van de voorzitter van de moskee hem ooit heeft ontmoet en hem wel geschikt vond.

,,Maar het ambt is te hoog gegrepen. Hij ziet een liberale samenleving, de gay-pride, wildplassers en coffeeshops. Hij krijgt vragen over lippenstift en uitgaan. Dat beangstigt hem. De islamitische waarden verwateren en de Marokkaanse identiteit gaat verloren in deze moderne samenleving, die angst. Hij bidt dat de moslims gevrijwaard blijven van de slechte invloeden. En hij sluit zichzelf ervoor af, demoniseert het en leeft in een isolement in de moskee.''

Wat een triest beeld: Marokkaanse imams met straatvrees, gezaghebbend in een gebedsruimte vol oude mannen, maar daarbuiten een roepende in de woestijn. Want hoeveel Marokkaanse jongeren laten zich beïnvloeden door een imam die niets snapt van hun leefwereld?

Cherribi: ,,Veel. Vergis je niet, de imams hebben een grote invloed. Ook buiten de moskee en ook op de tweede generatie. Natuurlijk hangen Marokkaanse jongeren ergens tussen de discotheek en de moskee, maar de imam wordt toch gezien als de hoeder van de normen.''

Die norm is de koran en het gedrag van de profeet Mohammed. Gij zult niet dit en gij zult niet dat, preken ze. Voor een moderne, verlichte interpretatie van de islam is geen ruimte. ,,Stick to the text is hun motto, ook weer uit angst. Als zij zouden verslappen, is de kudde helemaal niet meer bij elkaar te houden. En dat moet worden voorkomen. Niet in de laatste plaats omdat de gemeenschap met schenkingen het salaris van de imam betaalt.''

En dus roepen de imams de gelovigen op naar de moskee te komen, het rechte pad te volgen, veel te bidden en te doneren voor de goede zaak. De afrekening volgt bij je begrafenis, ondervond Cherribi jaren geleden op de begrafenis van zijn oom. De imam legde uit dat er maar veertig mensen waren omdat zijn Cherribi's oom niet vaak genoeg in de moskee kwam. ,,In feite zei hij dat mijn oom niet deugde. Hij begon een heel verhaal over bidden om aan te tonen dat mijn oom een afvallige was. Dat is echt misbruik maken van passages uit de koran om angst in te boezemen.''

Maar de oproep toch vooral vroom en godvrezend te leven is niet exclusief voorbehouden aan Marokkaanse imams. Wat te denken van gereformeerde predikanten? Toch zijn er flinke verschillen tussen predikanten en imams, betoogt Cherribi.

Een kritische massa ontbreekt. ,,Er zijn wel verlichte predikanten, maar weinig of geen vooruitstrevende imams. Zelfs de meest liberalen blijven binnen het kader van de dogmatische geslotenheid, zoals ik het noem. Dat heeft te maken met onderlinge concurrentie en het gevoel niet te mogen afwijken.''

Daarbij komt dat de imams opereren in een ,,lastig krachtenveld''. De staatsislam of de officiële islam uit de moslimwereld wil invloed — dat leidt bijvoorbeeld tot opgelegde preken. De vermeende bedreiging van de Nederlandse samenleving zorgt voor een extra starre houding. En fundamentalistische stromingen proberen van onderop steeds meer invloed uit te oefenen. Dat laatste is een zeer reëel gevaar, volgens Cherribi.

,,Er zijn moskeeën die fundamentalistische imams hebben aangesteld. Maar je ziet het ook bij hun pleidooien voor islamitische scholen. Op zich moesten imams daar niet zo veel van hebben. Ze vonden dat kinderen ook in de moskee koranlessen kunnen volgen. Maar fundamentalistische stromingen verspreiden pamfletten, dat je je kinderen naar een islamitische school moet sturen. Nu is het zo dat imams niet meer durven zeggen dat kinderen ook naar een gewone school kunnen. Dan worden ze verketterd.''

En dus bepleiten imams polygamie, verstoting van vrouwen, en ongelijke rechten. Democratie begrijpen ze niet of willen ze niet begrijpen, zegt Cherribi. ,,Ze vinden democratie te ver verwijderd van het woord van god. Het geeft te veel rechten aan verschillende groepen, zoals vrouwen, homo's of drugsgebruikers. Religie moet volgens hen het ordenende principe zijn. De grondwet is het woord van god en dat is de koran. De moskee is hun parlement.''