Veelgeprezen Strawinsky blijft boeien

Het Onafhankelijk Toneel herhaalt deze maand de in 1997 geproduceerde veelgeprezen prachtvoorstelling van The Rake's Progress. De opera uit 1951 is Strawinsky's variant op het vooral in de 19de eeuw populaire Faust-thema, met muziek die neoclassicistisch varieert op de 18de-eeuwse barokmuziek. Anne Trulove vervult hier de rol van Gretchen, die in het eclectische amalgaam van thema's ook doorgaat voor de liefdesgodin Venus.

Even veelvormig en gevarieerd is de enscenering van Mirjam Koen en Gerrit Timmers. We volgen de luie Tom Rakewell op zijn tocht door de hel van het leven, door het liederlijke luilekkerland van Londen, waar hij trouwt met de baardige Baba the Turk, waar hij een machine uitvindt die van stenen broden bakt en zo de wereld kan redden, waar hij failliet gaat en waar al zijn bezit wordt geveild. Dan, na een jaar en een dag, rekent de duivel af met de jongeman die hem zijn ziel verkocht. Voor beiden loopt het verkeerd af. De duivel keert terug naar de hel. De ware liefde van Anne Trulove redt Rakewell wel fysiek, maar hij belandt in een gesticht, waar hij meent Adonis te zijn.

De stemming wisselt van hilarisch en grotesk (vooral dankzij de countertenor Artur Stafanowicz) tot stemmig en diepzinnig, als de treurnis van het leven wordt gepeild. Er wordt goed gezongen en gespeeld door de vocale cast, terwijl de begeleiding in handen is van het Nederlands Balletorkest, dankzij vele balletvoorstellingen geverseerd in de Strawinsky-stijl.

Het Onafhankelijk Toneel heeft sinds 1990 een opmerkelijke traditie van opera-ensceneringen opgebouwd, beginnend met die van Mozarts Così fan tutte en Monteverdi's L'Incoronazione di Poppea. In 1997 leek het mij toe dat de functie daarvan was verminderd, omdat de kloof tussen de theatrale aanpak die ooit gaapte tussen opera en toneel nu was verdwenen. Het door het Onafhankelijk Toneel geboden alternatief was daarom, ondanks de kwaliteiten, steeds minder zinvol.

Bij het terugzien van deze voorstelling probeerde ik me te herinneren hoe Peter Sellars in 1998 bij De Nederlandse Opera kans had gezien om The Rake's Progress om te vormen tot een loodzware aanklacht tegen het Amerikaanse gevangenissysteem. Sellars voerde zelfs Christus, inclusief stigmata, ten tonele. Ik kon me niet indenken hoe hij dat in vredesnaam voor elkaar had gekregen. Zo beschouwd heeft het Onafhankelijk Toneel toch een functie: het duidelijk maken van de oorspronkelijke bedoelingen van Strawinsky. Leve het toneel, als behoeder van de `authentieke' opera!

Voorstelling: The Rake's Progress van I. Strawinsky door het Onafhankelijk Toneel en het Nederlands Balletorkest o.l.v. Thierry Fischer m.m.v. Thomas Randle, Machteld Baumans, Hubert Claessens, Artur Stefanowicz, Wout Oosterkamp, Nico van der Meel en Rita Dams. Gezien: 7/5 Chassé Theater Breda. Herh.: 10 en 12/5 Muziektheater Amsterdam; 18/5 Stadsschouwburg Utrecht; 25 en 27/5 Rotterdamse Schouwburg.

    • Kasper Jansen