Protesten op een Israelische dag van herdenking

Voor joodse Israeliërs is moed nodig om protesten te laten horen op de dag waarop Israel zijn doden uit de oorlogen tegen de Arabieren herdenkt. Vooral de Libanese oorlog heeft protest losgemaakt.

Vandaag herdenkt Israel 19.109 soldaten die sedert 1948 in zijn oorlogen met de Arabieren zijn gesneuveld. Maar de mantel van nationale eenheid, die deze dag plechtig omhult, raakt besmeurd. Zelfs de sirenes kunnen de uitingen van protest en frustratie van Israelisch-joodse en Israelisch-Arabische zijde niet meer overstemmen.

Voor de Israelische Arabieren (Palestijnen) is de combinatie van het vredesproces met de Palestijnen en discriminatie in de Israelische samenleving de katalysator voor het vragen van aandacht voor het lijden dat de stichting van de staat Israel over het Palestijnse volk heeft gebracht. Als joodse studenten vandaag op de campus van de universiteit van Haifa het hoofd buigen voor de gevallen soldaten, herdenken Arabische studenten gelijktijdig al-naqbah, de ramp die de Palestijnen in 1948 trof.

Voor Israelische joden is moed nodig om op zo'n dag het gevoel van nationale eenheid te trotseren. Maar het zionistische ethos van nationale eenheid is door de reeks problematische oorlogen sedert 1967, de steeds wijder wordende kloof tussen arm en rijk en tussen de orthodoxe en seculiere levenswijze, en door schandalen aan de top van de maatschappij zo diepgaand ondermijnd dat sommigen de rouw de rug te keren. Gisteren publiceerde een moeder die haar zoon had verloren op de opiniepagina van het blad Ma'ariv een artikel waarin ze uitlegt waarom ze dit jaar niets te maken wil hebben met de staatsrouw voor soldaten die het leven verloren. ,,Ik voel me beschaamd en schuldig voor de jonge strijders die te vroeg hun leven verloren, voordat ze zelf kinderen op de wereld konden zetten. Ik en veel andere moeders weigeren de negentienjarigen (zonen) op een zilveren schaal aan (het leger) aan te bieden'', schrijft ze.

Vooral de Libanese oorlog, die in 1982 begon en nu pas lijkt te eindigen, heeft het protest losgemaakt. De beweging van `vier moeders' heeft een belangrijke rol gespeeld in het mobiliseren van de Israelische publieke opinie tegen de aanhoudende bezetting van Zuid-Libanon en de daarbij door de Libanese fundamentalistisch-shi'itische beweging Hezbollah afgedwongen rouw. De stem van de moeder die zich buiten de consensus van de officiële herdenking van de gesneuvelde soldaten opstelt is een nieuw teken van individualisering van de Israelische samenleving.

Herinnering aan en herdenking van de gesneuvelde soldaten zijn kenmerkend voor Israel geestesgesteldheid en geschiedenis, zo bewijzen de 1.100 oorlogsmonumenten die over het hele land zijn verspreid. Al enkele jaren ligt een plan op tafel om voor een som van rond 400 miljoen gulden in de heuvels van Jeruzalem nog een reusachtige herdenkingskoepel met galerijen neer te zetten. De namen van alle gevallen zullen erop in marmer worden gebeiteld naar het voorbeeld van het herdenkingsmonument in Washington voor de gevallen Amerikaanse soldaten in Vietnam.

De Israelische drang naar herdenking en herinnering negeert, zoals de krant Ha'aretz gisteren op de opiniepagina noteerde, de Palestijnse tragedie. De schrijver van dit artikel, Gideon Levy, vraagt zich af waarom er in Israel eigenlijk geen respect kan worden getoond voor het Palestijnse lijden zonder dat de joodse staat daar nu meteen verantwoordelijkheid voor neemt. Er zijn echter wel veranderingen op til. De Israelische minister van Justitie, Jossi Beilin, heeft er dit jaar de aanzet toe gegeven de ogen te openen voor het lot van de Israelische Arabieren. Hij woonde een herdenking bij van Arabische burgers die in 1956 door Israelische soldaten in het dorp Kfar Kassem werden neergeschoten toen ze komende van de velden en onkundig van een uitgaansverbod naar huis terugkeerden.

Zou erkenning dat de stichting van Israel in 1948 heeft geleid tot het ontstaan van het Palestijnse vluchtelingenprobleem (3,6 miljoen vluchtelingen in 59 kampen) ook niet een psychologische bouwsteen kunnen zijn voor verzoening tussen het Israelische en Palestijnse volk? Gideon Levy suggereert dat dit wel eens het geval zou kunnen zijn. Dat er stemmen opgaan in die richting – hoewel Israel daar nu nog niet rijp voor is – is een van de vele tekenen van verandering in het joodse land.