Politici lopen niet warm voor `Star Wars Light'

Wat moet Nederland vinden van het Amerikaanse plan een schild tegen raketten te bouwen? Tweede-Kamerleden weten het niet.

Nicky van `t Riet, Defensiewoordvoerder in de Tweede Kamer namens D66, windt zich er tijdens de Clingendael-bijeenkomst op het ministerie van Defensie nog eens over op. Zij was er wél, eind april op de zesde toetsingsconferentie van het Non-Proliferatieverdrag in New York (het verdrag tegen de verspreiding van kernwapens), maar minister Van Aartsen (Buitenlandse Zaken) niet.

Dat terwijl er toch genoeg belangwekkends viel te vernemen, zoals bijvoorbeeld over het National Missile Defence-programma, het Amerikaanse anti-raketschild dat vanaf 2015 operationeel moet zijn. ,,De Amerikanen zijn helder, NMD moet er gewoon kómen. De vraag is wat wíj in Europa en Nederland er van moeten vinden. Maar minister Van Aartsen wás er niet eens.''

Officieel beslist president Clinton pas deze zomer of er definitief het groene licht zal worden gegeven aan NMD, een beperkte versie van het SDI-programma uit de jaren tachtig, dat het Noord-Amerikaanse continent moet beschermen tegen raketaanvallen van rogue states als Noord-Korea en Iran. Maar gezien de luide roep van zowel Democraten als Republikeinen in het Congres om zo snel mogelijk te beginnen met Star Wars Light, is iedereen het er over eens: het NMD-programma komt er. De Amerikaanse minister van Defensie Cohen liet tijdens de Conferentie voor Veiligheidspolitiek in München afgelopen februari geen twijfel over bestaan: ,,Ik wil het belang van consultatie dan wel communicatie met de Russen en onze Europese vrienden niet bagatelliseren. Maar ik vind wel dat een ieder de feiten onder ogen moet zien.''

Waarschijnlijk is het deze vastbeslotenheid van de VS die ertoe geleid heeft dat de Europese landen, waaronder Nederland, tot nu toe niet verder zijn gekomen dan het uitspreken van een vage `bezorgdheid' over de Amerikaanse plannen. En dat terwijl er genoeg vraagtekens te plaatsen bij NMD, zo zei Clingendael-medewerker Cees Homan gisteren nog eens. Zo is het de vraag of de `dreiging' van landen als Noord-Korea en Iran groot genoeg is om de vele miljarden dollars die NMD gaat kosten, te rechtvaardigen. Na het mislukken van twee raketproeven begin dit jaar zijn er twijfels over de technische haalbaarheid van het programma.

Verder bestaat de kans dat de NMD zal leiden tot een nieuwe wapenwedloop. Zo zal het ABM-verdrag uit 1972 - dat het ontwikkelen van anti-raketsystemen verbiedt - op zijn minst moeten worden `aangepast' om tot het installeren van NMD over te kunnen gaan. De Russische president Poetin heeft al gedreigd dat in het geval dat de Amerikanen het ABM-verdrag eenzijdig opzeggen, Rusland zich niet langer gebonden zal voelen aan eerder getekende wapenbeheersingsverdragen.

Maar welk standpunt moet Nederland innemen in de discussie die eigenlijk geen discussie is? Van `t Riet en haar collega-defensiespecialisten Gerrit Valk (PvdA) en Maxime Verhagen (CDA) kwamen er gisteren ook niet uit. Niemand is enthousiast over de plannen voor het raketschild, zoveel werd duidelijk.

Zo is Verhagen net als veel andere Europese politici bang dat het programma kan leiden tot de aantasting van het principe van collectieve veiligheid binnen de Navo. De VS zouden zich wel eens isolationistische tendensen kunnen gaan vertonen wanneer het zich beschermd weet tegen een raketaanval. Tegelijkertijd realiseren de Kamerleden zich dat Europa zich beter `constructief' kan opstellen tegenover de Amerikaanse plannen. Van `t Riet: ,,Kijk, we kunnen wel gewoon wachten tot het er komt, maar dat lijkt me nogal stom. Feit is wel dat Europa niet meedoet, niet serieus wordt genomen.''

Kamerlid Theo van den Doel (VVD) sloeg gisteren nog de meest positieve toon aan. Het Non-Proliferatieverdrag heeft gefaald, aldus Van den Doel. In plaats van opnieuw ,,eindeloos te praten'' zou Europa mee moeten denken over de ontwikkeling van NMD. ,,Het duurt nog 5 à 10 jaar voordat een dergelijk systeem operationeel is. Ondertussen gaat de verspreiding van nucleaire technologie door.'' Maar bieden de slinkende Europese defensiebudgetten eigenlijk wel ruimte voor een raketschild? Nee, zo luidde de algemene opinie. Het uitbreiden van de Europese militaire slagkracht is belangrijker. Verhagen: ,,We kunnen een Euro maar één keer uitgeven.''

    • Steven Derix