België wil korter werken ondanks arbeidstekort

De Belgische regering wil de werkweek van 39 naar 35 uur terug te brengen. Een aantal bedrijven zal meer mensen moeten aannemen om hetzelfde werk te doen. Maar zijn er wel genoeg mensen?

Verpleegsters, informatici en ingenieurs zijn schaars in België. Seizoenarbeiders worden uit Spanje en Portugal gehaald. Belgische fabrieken recruteren over de grens, in Frankrijk. Hooggekwalificeerd personeel `shopt' gemiddeld bij vier uitzendbureaus om uit het gigantische aanbod de beste baan te kiezen. Net als in Nederland zorgt de hoogconjunctuur in België voor krapte op de arbeidsmarkt. Deze maand zakte het Belgische werkloosheidcijfer tot 10,5 procent.(Dat is weliswaar bijna drie maal het Nederlandse percentage, maar de Belgen kennen geen WAO waarin nogal wat verkapte Nederlandse werkloosheid zit.)

In Vlaanderen, waar de economie zeker in de dienstensector hard groeit en waar meer (nieuwe) banen zijn dan in Wallonië met z'n traditionele industrie, is dat cijfer teruggelopen tot 6,4 procent.

,,Juist op dit moment een voorstel doen om de werkweek van 39 naar 35 uur terug te brengen, is merkwaardig'', zegt Herwig Muyldermans, directeur van de Beroepsvereniging van Uitzendkantoren Upedi. Hij doelt op het plan dat de Belgische minister van Werkgelegenheid en Gelijke Kansen, Laurette Onkelinx, eerder deze week op tafel legde, om naar Frans voorbeeld de werkweek voor alle Belgen te bekorten. Ook wil Onkelinx, een Waalse socialist, allen het recht geven om vier dagen per week te werken en een deels doorbetaald sabbatical te nemen van maximaal een jaar. Ten slotte stelt zij voor werknemers boven de 50 jaar de kans te geven langzaam met werken te minderen.

Het plan is populair bij Belgische werknemers maar minder bij de werkgevers. Laat staan bij uitzender Muyldermans. Dat je in tijden van economische malaise en hoge werkloosheid kortere werkweken invoert om meer mensen hetzelfde werk te laten doen, klinkt hun logischer in de oren. Maar in een tijd van krapte op de arbeidsmarkt? ,,Dit kan niet''.

Hoeveel nieuw werk de 35-urige werkweek kan creëren, is volgens Onkelinx' adjunct-kabinetschef Jan van Thuyne moeilijk te bepalen. Maar als één op de tien werknemers bij bedrijven besluit om voortaan vier dagen te gaan werken (wat gebeurde in de publieke sector, waar die mogelijkheid al bestaat), dan kan dat alleen al 40.000 volledige banen opleveren. Minister Onkelinx wil bedrijven een verlaging van de loonlasten bieden, zodat er echt nieuwe vacatures komen.

In Vlaanderen, zo blijkt uit cijfers van de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling, is de vraag van werkgevers naar personeel in drie jaar verdubbeld. Het laatste kwartaal steeg het aantal vacatures met dertig procent. Vooral onder Vlaamse mannen zijn er weinig werklozen meer, de vacatures worden snel vervuld. Volgens het Upedi was er in maart van dit jaar 25 procent meer vraag naar uitzendkrachten dan in maart 1999. Anders dan in Nederland gaat het de uitzendbureaus in België ongekend voor de wind. 43 procent van de nieuwe arbeidscontracten komt via hen tot stand – deels omdat werkgevers zelf niet snel genoeg mensen kunnen vinden, deels omdat bedrijven het ondanks de economische groei niet aandurven om personeel direct vaste contracten aan te bieden, zoals in Nederland steeds vaker gebeurt. De tijd waarin bedrijven en organisaties uitzendbureaus enkel inschakelden om zieken te vervangen of productiepieken op te vangen, is voorbij. Veertig procent van de uitzendkrachten vindt binnen zes maanden een vaste baan; bij hooggeschoolden is dat zelfs tachtig procent.

Alleen onder vrouwen en laag- of ongeschoolden heerst in Vlaanderen significante werkloosheid. Maar als de 35-urige werkweek daadwerkelijk eind dit jaar door de Belgische regering wordt goedgekeurd, zoals de minister wil, dan kunnen deze twee groepen alleen de verwachte extra vraag naar personeel niet opvangen. ,,In Wallonië'', suggereert een woordvoerster van de Algemene Belgische Vakbond (ABVV), ,,zijn echter wél veel werklozen''. Daar heeft zij gelijk in. Wallonië, dat begin deze eeuw Vlaanderen ver overvleugelde met z'n kolen- en staalsector, heeft intussen een flinke economische achterstand opgelopen. De Waalse zware industrie sloot haar deuren of is noodlijdend, en de traditie van klein ondernemerschap is er minder diep geworteld dan in Vlaanderen. De werkloosheid in Wallonië bedraagt nu 16 procent.

De meeste vacatures zijn in Vlaanderen. De meeste werklozen in Wallonië. Maar Walen recruteren voor een baan in Vlaanderen is niet eenvoudig. Zo probeerde Barco, een bedrijf in onder andere optische vezels in West-Vlaanderen (vlakbij de grens met Wallonië), vergeefs Waalse ingenieurs te werven omdat ze er in Vlaanderen geen meer konden vinden. ,,Er waren taalproblemen'', zegt een medewerkster. ,,We hebben het plan laten varen''. Gratis taalcursussen waren niet aantrekkelijk genoeg. Walen moeten Nederlands leren als ze in een Vlaams bedrijf willen werken. Hun kinderen moeten naar een Nederlandstalige school. Hoewel sommigen zouden kunnen forenzen, om zichzelf een verhuizing naar een gebied met een totaal andere mentaliteit én de hoge notariskosten te besparen, zijn er maar weinig Walen die zelfs dat overwegen. Hetzelfde geldt voor Brusselaars, die grotendeels Franstalig zijn. In Brussel bedraagt de werkloosheid 17,2 procent. ,,Belgen, zegt men weleens, zijn geboren met een baksteen in hun maag'', geeft Onkelinx' adjunct-kabinetschef Van Thuyne toe: ze willen dicht bij huis werken.

Van Thuyne geeft toe dat de krapte op de arbeidsmarkt en het Vlaamse onvermogen om Franstaligen te mobiliseren de plannen van zijn minister bemoeilijken. Behalve `meer kwaliteit in het leven' scheppen, wil Onkelinx met arbeidstijdverkorting immers werklozen aan het werk helpen. Maar, zegt hij, Onkelinx mikt ook op de reïntegratie van de `verscholen' arbeidsreserve van 90.000 mensen die vervroegd zijn uitgetreden, en op herintreders. Hoeveel mensen die op eigen verzoek met werken zijn gestopt, willen er echter weer aan het werk? ,,Dat weet ik niet'', antwoordt Van Thuyne.

Veel Belgische werkgevers hopen dat Onkelinx' plan een zachte dood sterft. Zij wijzen erop dat liberale politici in de regering (waarin ook de socialisten en de groenen zitting hebben) gedwongen arbeidstijdverkorting een slecht idee vinden. Maar, werpen politieke analisten tegen, in oktober worden er in België gemeenteraadsverkiezingen gehouden. De liberalen kunnen het zich vóór die tijd niet veroorloven om te hard tegen de 35-urige werkweek tekeer te gaan, omdat het idee onder de kiezers zo populair is. Het is niet ondenkbaar dat Onkelinx' plan dus in enigerlei vorm overleeft.

    • Caroline de Gruyter