Wit geschminkte dansers in mysterieuze landschappen

Sankai Juku – de school van de berg en de zee – is al een aantal malen in het Amsterdamse Muziektheater te gast geweest sinds dit van oorsprong Japanse Buto-gezelschap in 1983 voor het eerst in Nederland optrad. De uiterst verstilde, gestileerde en theatraal perfect verzorgde voorstellingen die artistiek leider/choreograaf/danser Ushio Amagatsu met slechts een handjevol uitvoerenden realiseert, weten een groot publiek steeds weer mee te voeren in mysterieuze werelden. Met water, zand, opstuivend fijn poeder en eenvoudige objecten worden door subtiele belichting steeds wisselende landschappen gecreëerd. In die landschappen bewegen zich traag en geconcentreerd magere, wit geschminkte lichamen met kaalgeschoren hoofden. Het lijken onaardse figuren verzonken in en gedreven door tijdloze, wrede en gelukzalige rituelen. In het anderhalf jaar geleden gemaakte Hibiki (met als ondertitel `Weerklank uit een ver verleden') waarmee Sankai Juku in het kader van 400 jaar Nederland-Japan twee voorstellingen gaf, zijn die elementen weer volop aanwezig. Een serie grote platte, met water gevulde, glazen schalen, waarvan één met een vuurrode vloeistof, vormen het sobere toneelbeeld. Daarboven hangen vier glazen kolven waaruit onregelmatig druppels vallen. In die entourage bewegen zich de dansers, verdeeld over zes scènes. Solofragmenten, uitgevoerd door Amagatsu zelf, wisselen de groepsgedeelten af. Meestal concentreert zich de handeling op éen plaats of verplaatst de groep zich nauwelijks merkbaar in de ruimte, maar zo nu en dan is er een plotselinge wirwar van patronen of van stuiterend omhoog springende lijven. Amagatsu werkt al ruim twintig jaar hoofdzakelijk in Parijs en hoewel het oorspronkelijk sterk Japanse karakter van zijn werk in de visuele aspecten herkenbaar blijft, is het bewegingsmateriaal onder westerse invloeden veranderd. Het is minder extreem in de hevige verkrampingen en groteske poses – in een onderdeel wiegen de heupen in Hibiki bijna westers verleidelijk – en de rol van de armen is prominenter. Ze kronkelen en glijden als listige slangen of bewegen als rusteloos fladderende vogels. Ook de speciaal gecomponeerde muziek van Takashi Kako (piano-contrabas) en Yoichiro Yoshikawa (synthesizer) heeft ondanks de hevige uitbarstingen een modieus westerse new-age kwaliteit. Vaker dan voorheen vallen de accenten in de muziek samen met die van de ledematen en dat geeft iets voorspelbaars. Als dans/bewegingstheater is Hibiki dan ook minder interessant en heeft het minder zeggings- en overtuigingskracht dan de eerdere werken. De extreme concentratie en de raadselachtige, verfijnde esthetiek maken de voorstelling echter toch weer speciaal.

Voorstelling: Hibiki. Door: Sankai Juku. Regie en choreografie: Ushio Amagatsu. Gezien: 6/5, Het Muziektheater, Amsterdam.