Welkom in het Eerste Legpuzzel Café

De Vier De Kunstvlaai, begonnen als alternatief voor de Kunst-RAI, doet niet aan commercie en pretentie. Voorop staat het vrolijke experiment.

Voor kunst de hitte trotseren: het publiek van de Vier De Kunstvlaai, de alternatieve kunstmanifestatie die sinds 1997 jaarlijks plaatsvindt in de Westergasfabriek in Amsterdam, doet het onverschrokken. De bezoekers - 8 tot 80 jaar oud - slenteren over het snikhete terrein om beelden en installaties te bekijken of een kunstwerk bij te dragen in de vorm van een zelf ontworpen koekje, dat wordt afgebakken door de mannen van kunstenaarsinitiatief Anything is Possible. Verkoeling bieden de Zuiveringshal, waar het gros van de kunstwerken is tentoongesteld, en het Machinegebouw, waar veejays in de koele donkerte hun oorverdovende bijdrage leveren.

Het evenement werd vernoemd naar Multivlaai, de sponsor uit de eerste jaren. Organisator Marjo van Baar: ,,Het was een goede anti-naam: het rijmde op Kunst-RAI, het commerciële kunstevenement waar wij een alternatief voor wilden bieden, en vlaaien roepen een associatie op met taarten gooien. De eerste twee jaar heetten we zelfs NIET de Kunstvlaai, maar toen bleek dat de naam onder kunstenaars al tot een begrip was uitgegroeid.'' Vorig jaar kwamen er zo'n 14.000 mensen; mede dankzij het stralende weer worden er dit jaar nog meer verwacht.

Initiatiefnemer is Jos Houweling, directeur van het Sandberg Instituut, een post-academische kunstopleiding waarvan de leerlingen nu de kassa's bemannen en de broodjes verkopen. ,,Ik wilde een plaats bieden aan de kunstenaarsinitiatieven van Nederland, die zijn voortgekomen uit de kraakbeweging en die ik - deels uit nostalgie - een warm hart toedraag. Kunstenaarsinitiatieven bestaan bij de gratie van hun oprichters, die er enorme doses tijd, idealisme en vaak eigen geld insteken. Het zijn van oudsher vrije, bijna anarchistische collectieven, die zich richten op jonge kunstenaars.'' Wie de Vier De Kunstvlaai bezoekt, merkt meteen het effect van deze aanpak: de speelsheid en het plezier stralen van de bijdragen af. Hier geen artistieke zwaarte of torenhoge ambities; het enige dat telt is om met fantasie en vindingrijkheid de aandacht van het publiek te trekken, in een sfeer die meer wegheeft van de vrijmarkt op Koninginnedag dan van een officiëel kunstevenement.

De twee jonge leden van kunstenaarsinitiatief PIEK! hebben middenin de Zuiveringshal een blauw betegelde badkamermuur gebouwd met aan de ene kant twee urinoirs en aan de andere kant twee biertaps waar gratis bier uitstroomt. Gisteren gingen er wel vijf kratten doorheen, vertellen ze. Henry Alles van Vista Works verzamelde op rommelmarkten anonieme familiekiekjes, versneed ze tot puzzels en opende het `Eerste Nederlandse Legpuzzel Café', dat een hoekje van de hal in beslag neemt. `Gewone' kunstwerken zijn er ook: een hoofd van Fleur van den Berg bijvoorbeeld dat steunt op zijn eigen, metershoge stroom braaksel, en kleine, bizarre foto's van Natasja van Geel.

Kunst hoeft op de Kunstvlaai niet commerciëel te zijn, benadrukt Houweling. ,,De meeste handel die hier plaatsvindt, is nep. De Kunstvlaai moet een vrijplaats voor de kunst blijven waar geëxperimenteerd kan worden. Alleen dan ontstaan er nieuwe dingen.''

Een ander geesteskind van Houweling zijn `De een minuten', korte video's van kunstenaars waaraan geen andere vormeis wordt gesteld dan hun duur van precies één minuut. Op de Vier De Kunstvlaai worden er 600 vertoond, afkomstig uit binnen- en buitenland. Het strakke kader van zestig seconden blijkt een vruchtbare experimenteervorm die animaties, opgelapte antieke filmbeelden, montages van teksten en melige home-video's oplevert. `De een minuten' allemaal bekijken lukt nooit, maar gezeten op een bankje voor een van de televisie's een selectie tot je nemen is al vermaak van de bovenste plank. Ook hier wordt overigens het eigen initiatief beloond: wie bij binnenkomst zelf een filmpje inlevert, mag de Vier De Kunstvlaai gratis binnen.

Vier De Kunstvlaai, t/m 14 mei in de Westergasfabriek, Haarlemmerweg 8-10, Amsterdam. Dagelijks open van 13-19 uur. Entree ƒ 5,- of een VHS-videotape van één minuut.

    • Sandra Heerma van Voss