Begraven in de linnen pij van een monnik

De legendarische wielrenner Gino Bartali is vanmorgen begraven in het Toscaanse stadje Ponte a Ema, waar ook zijn ouders liggen.

Niet in de roze trui van de Giro d'Italia of de gele trui van de Tour de France is de legendarische Gino Bartali vanmorgen in zijn geboorteplaats Ponte a Ema begraven, maar in een linnen pij van de monnikenorde van de Ongeschoeide Karmelieten.

Het tekent de oprechte eenvoud en het diepe geloof van deze Italiaanse sportheld. Meer dan vijfduizend mensen hebben hem het afgelopen weekeinde een laatste groet gebracht in zijn parochiekerk in Florence, de San Piero in Palco. Duizenden mensen stonden vanmorgen bij de kerk waar de mis werd opgedragen. De houten kist werd gedragen door wielrenners uit de tijd van Gino Bartali.

,,Vandaag beklom hij zijn laatste berg en won hij zijn laatste etappe'', zei de aartsbisschop van Florence, kardinaal Silvano Piovanelli, tijdens de mis. Piero Coppi, de neef van Bartali's rivaal Fausto Coppi, was ook aanwezig. Coppi, die burgemeester is van het dorpje Castellania, zei: ,,Mijn neef had groot res[pect voor Gino en bewonderde zijn kracht en karakter, dat nooit opgaf.'' Het land rouwt om de dood van een van zijn legendes. Een renner die nooit opgaf en altijd genereus was naar zijn ploeggenoten toe. Een optimist die ook nadat hij met fietsen was gestopt, niets liever deed dan erover praten, met een stem die steeds heser werd van het roken.

,,Opa Bartali is weggevlogen om Coppi te omhelzen'', zo bracht de Gazzetta dello Sport het afgelopen weekeinde het nieuws. Gino Bartali en Fausto Coppi, twee klasserenners, hebben jarenlang Italië verdeeld en verenigd. Bartali was de vrome katholiek, Coppi was de moderne Italiaan die de rol van de kerk in de staat wilde terugdringen. Maar allebei stemden ze op de christen-democratische partij.

Fel hebben ze tegen elkaar gestreden, in een tijd dat het wielrennen misschien wel populairder was dan het voetbal. Italië verzamelde zich bij de bar om via de radio het nieuws over de laatste schermutselingen van de rivalen te horen.

Vooral in de jaren direct na de oorlog waren Coppi en Bartali de helden van een volk dat nieuwe kracht zocht en nieuwe idealen, iets wilde hebben om van te dromen. ,,De mensen die gewond en verslagen uit de oorlog waren gekomen, moesten weer vertrouwen krijgen in zichzelf,'' schreef de Corriere della Sera. ,,In een land dat was vernederd, dat op de been werd gehouden door de liefdadigheid van anderen, dat verplicht werd om steeds weer het mea culpa op te zeggen en op de zwarte lijst was gezet, was het van fundamenteel belang om niet alleen huizen en infrastructuur op te bouwen, maar ook een teamgeest, een gemeenschappelijke trots.''

,,Bartali heeft Italië immens momenten van vreugde en trots geschonken, die ertoe hebben bijgedragen ons land energie en zelfvertrouwen te geven na de vreselijke beproevingen van de oorlog'', schreef president Carlo Azeglio Ciampi in zijn condoleanceboodschap. Zoals Paolo Conte in een liedje: ,,Hij zorgde ervoor dat de Fransen ons respecteerden.''

Bartali's eerste grote succes stamt uit 1936, toen hij als 22-jarige de Giro d'Italia voor de eerste keer won. Ook het jaar daarna en in 1946 eindigde hij in de roze leiderstrui. In 1940 begon zijn rivaliteit met Fausto Coppi, die in dat jaar als helper van Bartali aan de Giro begon maar de koers won. Nog steeds debatteert Italië over een legendarische foto uit de Tour de France van 1949, waarop te zien is hoe Bartali en Coppi tijdens een zware bergetappe een bidon water uitwisselen. Maar wie moest wie er doorheen slepen? Het was mijn water, zei Bartali drie jaar geleden. Coppi was toen al 37 jaar dood.

Bartali genoot van zijn bekendheid, maar bleef de nuchtere benadering houden van zijn geboortestreek Toscane. Zijn trofeeën stonden bij hem thuis op zolder. Zijn slaapkamer, waar het bed in de noord-zuid richting stond, volgens het magnetische veld van de aarde, was sober ingericht, met alleen een afbeelding van de heilige Teresa. In het kamertje ernaast had hij, al jaren geleden, een kleine kapel gemaakt, van twee bij twee meter. Ook hier stond weer een beeld van Teresa en afbeeldingen van de Italiaanse volksheilige padre Pio.

Bartali heeft ook nog een belangrijke rol gespeeld in de Italiaanse politieke geschiedenis. Op 14 juli bracht een aanslag op de communistische leider Palmiro Togliatti het land op de rand van een burgeroorlog. In recordtijd werden overal fabrieken en straten bezet en er werd een algemene staking voor onbepaalde tijd uitgekondigd. Het land raakte op een kookpunt, maar de spanning verminderde sterk toen 's avonds het bericht kwam dat Bartali een fenomenale overwinning geboekt in de Touretappe Cannes-Briançon. De machtige communistische partij had opdracht gegeven om de protestacties niet uit de hand te laten lopen, en dat is volgens veel historici vergemakkelijkt door de etappezege van Bartali.

    • Marc Leijendekker