`Zonne-energie is kostbare oplossing'

Shell moet 1 miljard gulden investeren in zonne-energie, vindt Greenpeace. Doen we nog niet, zegt Shell, en het zou nu ook geen zin hebben. Dinsdag volgt een debat op de jaarvergadering. Vandaag de visie van topman Jeroen van der Veer van Shell op duurzame energie.

Shell is groot geworden met olie. Shell wil nog groter worden met gas. Maar over `enige tientallen jaren' zijn olie en gas (en kolen) niet meer de enige belangrijke energiebronnen. In 2060 leven we voor een aanzienlijk deel van de wind en de zon.

De vervanging van fossiele brandstoffen door andere, duurzame bronnen gaat geleidelijk, zegt Jeroen van Veer van Shell. De gemakkelijk winbare, dus goedkope olie raakt op. De olie moet van steeds verder komen, uit steeds diepere oceanen. Tegelijkertijd worden alternatieven als wind- en zonne-energie goedkoper door de belangrijke technologische doorbraken die ons zeker nog te wachten staan. Bovendien heeft de wereld afgesproken om de uitstoot van koolstofdioxide, die het broeikaseffect veroorzaakt, te verminderen. We moeten vuile brandstoffen als kolen vervangen door schonere als gas en zon.

Niemand die dit betoog bestrijdt. Maar wat nu ter discussie staat is het tempo waarin de vervanging plaatsvindt. En de vraag of dat tempo omhoog kan.

Ja, zegt Greenpeace. Als Shell 1 miljard gulden investeert in een hele grote fabriek voor zonnecellen kan de prijs per zonnepaneel omlaag. En dan gaat de vraag bij consumenten naar een paneel op het dak omhoog. Daarom heeft Greenpeace voor 250.000 euro aandelen Koninklijke Olie gekocht op de Amsterdamse beurs en wil de milieubeweging het onderwerp dinsdag op de jaarvergadering ter discussie stellen.

Nee, zegt Shell, niet van vandaag op morgen. Schaalvergroting is namelijk niet de enige variabele. Zonne-energie is nu ongeveer zes keer zo duur als energie uit het elektriciteitsnet. Met de huidige stand van de techniek, zegt Van der Veer, kunnen we met heel veel pijn en moeite en heel veel verbeteringen van het huidige productieproces misschien een paneel maken waarmee de prijs van zonne-energie die van gewone energie gaat benaderen. We werken aan technologische doorbraken, zegt Van der Veer. ,,Ik zou heel teleurgesteld zijn als die er niet binnen zeven jaar komen.''

Bovendien helpt het niets om nu direct zo'n grote fabriek – drie keer zo groot als de totale huidige capaciteit in de wereld – neer te zetten. ,,We hebben net een grote, nieuwe productielijn neergezet in Duitsland. Als we daar ervaring mee hebben, als de kinderziektes er uit zijn, zetten we de volgende stap.''

Van der Veer volgt op 1 juli Maarten van den Bergh op als voorzitter van Koninklijke Olie, de Nederlandse houdstermaatschappij van de Koninklijke/ Shell Groep. Hij is al sinds 1997 verantwoordelijk voor de `duurzame energie'. ,,We maakten toen 1 miljard gulden vrij voor nieuwe investeringen en – zo gaat dat – dat komt dan bij de jongste directeur terecht. Ook al omdat ik zelf belangstelling voor had.''

Shell is niet ongelukkig met de actie van Greenpeace, zegt Van der Veer. ,,Ik interpreteer hun vraag als volgt: Spant u zich echt in? En kunt u niet wat harder lopen? Het antwoord is: ja, we spannen ons enorm in om de introductie van zonne-cellen te versnellen. Niet als publiciteitsstunt, maar omdat we er goede commerciële kansen zien. We zien allebei de toekomst zonnig tegemoet.''

Maar hij laat ook duidelijk merken dat zonne-energie niet de meest handige keuze is van Greenpeace. Zonne-energie klinkt natuurlijk sympathiek, zegt hij. ,,Zonne-energie `voelt goed', maar het is wel een bijzonder kostbare oplossing voor het probleem. We willen de uitstoot van CO2 verminderen. Maar voor zonne-energie heb je heel veel kapitaal nodig om een heel klein beetje CO2 uit te bannen. Wind-energie is al een veel betere oplossing. Nog beter is het vervangen van kolen-centrales door gecombineerde warmte-krachtcentrales die gas stoken, met name in China of in Oost-Europa.''

En Van der Veer kondigt al vast aan dat Greenpeace niet kan rekenen op zijn steun voor hun voorstel. ,,De aandeelhoudersvergadering is het podium voor het bespreken van het gevoerde beleid in het afgelopen jaar. Ik denk dat alle aandeelhouders geïnteresseerd zullen zijn in wat wij doen met duurzame energie. Maar de verantwoordelijkheid voor beslissingen over specifieke investeringen ligt bij de directie, niet bij de vergadering.''

Van het miljard gulden dat in 1997 werd vrijgemaakt, is inmiddels de helft besteed. ,,Natuurlijk doen we mee in renewables, ook al maken we verlies'', zegt Jeroen van der Veer. ,,Het worden grote markten, dus willen we er vroeg bij zijn. We willen de mensen en de kennis tijdig in huis hebben. Komen er goede, commerciële kansen, dan gaan we meer investeren. Daarvoor zal zeker een substantieel bedrag beschikbaar zijn.'' Als er goede projecten zijn, is er ook geld voor investeringen.

Shell maakt lange-termijn-scenario's over het energieverbruik. De nieuwste versie met ramingen tot 2060 is bijna afgerond. ,,We denken dat dan 30 tot 40 procent van de energie niet uit olie, gas en kolen komt.'' Maar de verdeling van die 40 procent over kerncentrales, waterkracht, biomassa (de verbranding hout voor energie-opwekking), wind en zon is moeilijk te voorspellen. ,,En we houden in onze scenario's altijd rekening met een verrassing, een nieuwe bron..''

Twee andere vraagtekens zijn kernenergie en waterstof. ,,Shell is een energiebedrijf, dus kun je nooit uitsluiten dat we ooit weer wat in kernenergie zullen doen'', zegt Van der Veer. ,,Maar het is hoogst onwaarschijnlijk, zolang er geen belangrijke verbetering komt voor het probleem met de afvalstoffen.''

Waterstof als energiebron voor auto's zal zeker efficiënter zijn dan de huidige benzines. Het verbruik zal afnemen van 1 op 15 tot 1 op 30 en de `lokale emissies' (de uitstoot van de auto zelf) kan omlaag, wat men bijvoorbeeld in Californië heel belangrijk vindt. Maar zolang die waterstof zelf geproduceerd wordt uit olie of gas, is het niet de fundamentele doorbraak in de energievoorziening. ,,De essentie is om brandstof te winnen uit niet-fossiele grondstoffen'', zegt Van der Veer. ,,Maar op grote schaal ligt dat nog tientallen jaren ver weg.''

Binnen de categorie renewables zet Shell vooral in op biomassa, zonne-energie, wind en studeert het concern op geo-thermische energie. In zonne-energie verwacht het bedrijf bijvoorbeeld veel van panelen voor geïsoleerde woningen op het platteland in landen als Zuid-Afrika, Bolivia of China. ,,Om een commercieel succes te kunnen worden, moet een nieuw product het liefst aan drie voorwaarden voldoen. Het moet makkelijk in het gebruik zijn, het moet beter zijn voor het milieu en de prijs moet aantrekkelijk zijn. Zonne-energie in Nederland komt gewoon uit het stopcontact en is nog veel duurder. Bij het project in Zuid-Afrika – huizen die ver verwijderd zijn van een elektriciteitsnet – vervangt zonne-energie lampolie of een diesel-aggregaat en is de prijs al concurrerend.''

Ook biomassa kan al winstgevend zijn. ,,In Latijns Amerika heeft Shell bossen met een oppervlakte van de provincie Utrecht. Het is daar op sommige plekken al goedkoper om met schors en houtafval elektriciteit op te wekken, dan het van het net te kopen.''

Bij wind-energie wil Shell vooral investeren in windmolenparken buiten de kust. ,,We kijken naar wat de grote markten worden, maar ook naar waar we zelf goed in zijn. Met onze olie- en gaswinning op zee hebben we veel ervaring opgedaan off shore. De leercurve van deze projecten loopt steil omlaag, waardoor de prijs dicht naar de prijs voor kleinverbruikers toe kan. Maar wind is een typisch voorbeeld van hoe de discussie vaak gevoerd wordt. Het is schone, goedkope energie, maar er zijn mensen die op het gevaar voor de vogeltrek wijzen; mensen klagen over het lawaai en over `horizon-vervuiling'. Helaas is er nog geen geen perfecte oplossing.''