Vijfde vakantieweek is Noren niet genoeg

Noorwegen, een van de rijkste landen van de wereld, wordt getroffen door een algemene staking. Het lijkt allemaal het gevolg van een regiefout van de vakbeweging. De fout van vakbondsbestuurder Yngve Haagensen.

Het grote arbeidsconflict dat in Noorwegen woensdag is uitgebroken en voor heel Noorwegen als een complete verrassing kwam, is eigenlijk terug te voeren tot een uit de hand gelopen regiefout van de vakcentrale, met name van diens voorzitter Yngve Haagensen. Dit is zijn laatste jaar. Hij wilde nog een keer een grote trofee binnenhalen: de vijfde vakantieweek. De werknemers vroegen er om. Het lukte. Toen brak de staking uit.

Zo'n drie weken geleden sloot Haagensen met de werkgevers een sociaal akkoord en ging hij tevreden op bezoek naar Zuid-Afrika. Drie dagen later stond zijn huis in brand. Een maniak, zo bleek, een verwarde jongeman, maar niet zo verward dat hij niet wist de woning van de voorzitter van de vakbeweging in brand te steken. Haagensen keerde meteen naar Noorwegen terug. Van zijn woning was niets meer over. Een hard gelag. Men had medelijden met hem, maar dat verhinderde niet dat zijn leden afgelopen vrijdag het sociaal akkoord tot Haagensens - volgende - verrassing met grote meerderheid van tafel veegden.

Natuurlijk had Haagensen zijn leden verteld over het succes van de vijfde vakantieweek, natuurlijk had hij verteld over de loonsverhoging die hij met succes had bedongen. Tegen iedereen die het maar wilde horen vertelde hij dat de werknemer er 0,75 Noorse kroon per uur bij kreeg - nog geen twee dubbeltjes. Dat was een blunder, zeggen vriend en vijand.

,,Hij had moeten beklemtonen dat de lonen reëel twee procent zouden stijgen'', zegt Svein Thompson, economisch en politiek commentator van Dagens Nearingsliv, de Noorse zakenkrant. Tor Steig, topeconoom van de Nearingslivets Hovedorganisasjon, de Noorse werkgeversorganisatie, bevestigt dat. ,,Een gebrekkige marketing'', zo karakteriseert hij de uitspraken van Haagensen. Maar het kwaad was geschied.

In de top van de vakbeweging werd de bezochte Haagensen voor rotte vis uitgescholden. Alleen de linkervleugel van de vakbeweging juichte. Jarenlang had ze zich moeten neerleggen bij het besluit van de meerderheid bescheiden looneisen te stellen, dit maal zag ze haar kans schoon. En toen de centrale bank de rente ook nog verhoogde, was ze behalve Haagensen ook de bankpresident heel dankbaar. Verhalen in de sensatiepers over inhalige topmanagers die lucratieve optieregelingen voor zichzelf bedongen terwijl ze soberheid voor hun werknemers preekten, voltooiden de nederlaag van de vakbondsvoorzitter.

Met 65 procent stemmen tegen werd Haagensen z'n trofee, die het mooie sluitstuk had moeten zijn van zijn carrière, uit handen geslagen. ,,Een persoonlijke tragiek'', zegt Thompson. En alsof hij al niet genoeg in het stof had gebeten, maakte Haagensen ook nog de fout luidruchtig te vertellen dat de loonsverhoging van die twee dubbeltjes voortaan voor drie in plaats van twee jaar zou gelden.

Nu staakt Noorwegen. Notabene een economie die tot de rijkste ter wereld behoort en in vrijwel elk opzicht gezond is. ,,Ons land zou met vlag en wimpel slagen voor het toelatingsexamen van de eurozone'', zegt Thompson. Het enige wat eraan schort, zegt tenminste de werkgeversorganistie, is de sterk uitgedijde publieke sector, die met oliegeld is gefinancierd. Vooral de gezondheidszorg is explosief gegroeid; en ze is inefficiënter dan ooit, met wachtlijsten die exponentieel groeien, terwijl het aantal arbeidsongeschikten al net zo hard groeit en inmiddels Nederland procentueel naar de kroon steekt.

De staking kost de industrie uiteraard handen vol geld; op langere termijn kunnen de gevolgen rampzalig worden. Niet direct voor de olieindustrie, meent econoom Tor Steig van de werkgeverorganisatie, de echte bedreiging komt uit Duitsland. Want de Duitse autoindustrie kan straks besluiten geen onderdelen met uit Noorwegen te betrekken. ,,Dat zou desastreus zijn,'' zegt hij.

In de supermarkten in Oslo is nog steeds alles verkrijgbaar, ondanks het feit dat er aanvankelijk werd gehamsterd. Producten die voorzien in eerste levensbehoeften, zoals melk en brood, zijn door de vakbeweging van de staking uitgezonderd. Het zou de sociaal-democratische minderheidsregering van de jonge premier Stoltenberg een motief geven in te grijpen.

Wel ligt de bierproductie in het land stil, en als de staking aanhoudt is er over anderhalve week geen Noors bier meer te verkrijgen. ,,Dat wordt pas de echte crisis'', schampert Svein Thompson van de zakenkrant Dagens Naeringsliv - die net alle Noorse kranten wegens de staking niet meer verschijnt Alleen de Dagsavisen verschijnt nog, maar dat dagblad met 60.000 abonnees is eigendom van de vakcentrale, en die krant beleeft deze dagen gouden tijden. Een kleine troost voor Haagensen.

    • Paul Friese