Traditionalisme en hightech

De metamorfose van Berlijn is het duidelijkst langs de vroegere antifaschistischer Schutzwall. Waar vroeger aan de oostkant een brede, lege strook de Muur begeleidde, wordt nu volop gebouwd. De opzienbarendste gedaanteverwisseling is die van de Potsdamer Platz. Voor de oorlog was dit het drukste plein van Berlijn. Na de bouw van de muur werden de ruïnes opgeruimd om de Oost-Duitse grenswachten beter zicht te bieden. Nu is het weer bebouwd, maar het nieuwe plein doet in niets denken aan het oude. Men waant zich er eerder in het Financial District in New York dan in het vooroorlogse Berlijn. De straten bij het plein, die veelal volgens het vooroorlogse patroon zijn aangelegd, hebben het karakter van diepe kloven, geflankeerd door hoge kantoor- en woonblokken. De gebouwen rond de nieuwe Potsdamer Platz, gefinancierd door Daimler-Benz en Sony, vormen een parade van internationale sterarchitecten. Delen van de bebouwing zijn net zo traditioneel als de jaren geleden vernieuwde Friedrichstrabetae, waar de 18de-eeuwse bouwbepalingen weer golden. Maar internationale 'sterren' als Richard Rogers, Arata Isozaki, Renzo Piano en Helmut Jahn hebben zich weinig aangetrokken van het verlangen van het Berlijnse stadsbestuur naar die nieuwe traditionalistische architectuur. Zij gaven de Potsdamer Platz een karakter dat niet veel afwijkt van dat van andere hedendaagse wereldsteden, hoewel extreem avantgardistische architecten als Rem Koolhaas er geen kans kregen.

Hoe groot de dwang van het Berlijnse stadsbestuur kan zijn, is goed te zien op de Pariser Platz. Hier heeft Frank Gehry een groot bankgebouw ontworpen, maar het doet nauwelijks denken aan de orgie van gewelfde vormen van zijn Guggen-heim Museum in Bilbao; alleen op het interieur heeft hij duidelijk zijn stempel weten te drukken. Gehry's gehoorzaamheid wordt gecompenseerd door Peter Eisenmans Holocaust-monument, dat vlakbij zal verrijzen. Tot op het laatst heeft burgemeester Diepgen zich daartegen verzet, maar vorig jaar besloot de Bondsdag dat het dichte woud van betonnen palen er toch komt. Iemand die geen moeite heeft met het verlangde traditionalisme is Axel Schultes, de architect van het nieuwe Bundeskanzleramt. Het gebouw, bekleed met veel natuursteen, is zwaar en ernstig geworden. Ten oosten van de Rijksdag heeft de Neder-lander Pi de Bruijn een van de vier nieuwe kan- toorblokken voor het Duitse parlement voor zijn rekening genomen. Op ingenieuze wijze heeft hij hedendaagse glasarchitectuur weten te versmelten met traditioneel Berlijnse bouwkunst. Ook Oswald Maria Ungers, die het stedenbouwkundig ontwerp voor het gebied rond het Lehrter Bahn-hof heeft gemaakt, is een moderne neoclassicist. Maar het nieuwe Lehrter Bahnhof zelf, dat een van de grootste verkeersknooppunten in Berlijn wordt, is verrassend genoeg van de hand van het Duitse hightech-bureau Gerkan, Marg & Partner.

Fotoreportage

    • Bernard Hulsman