Ragfijn ingezoomd

Een Flora vol foto's, dat idee was nieuw. In de pas verschenen Flora van de lage landen staan geen cryptische beschrijvingen van priegelige botanische kenmerken zoals halfonderstandige vruchtbeginsels of spitse keelschubben met korte, driehoekig teruggekromde tanden, maar fleurige foto's van planten in volle bloei, op kleur gesorteerd, geel bij geel, wit bij wit. Fotoboeken over planten zijn er te over, maar in dit polsdikke, bijna twee kilo wegende naslagwerk komt voor het eerst de complete Nederlandse flora met ruim 1300 soorten aan bod.

Maker van het boek is Jan Marijnissen van de Katholieke Universiteit Nijmegen. Als voormalig biologieleraar ging het hem aan het hart dat steeds minder mensen met een Flora kunnen omgaan. Daarom lanceerde hij drie jaar geleden een interactieve Flora op cd-rom, als onderdeel van de veel gebruikte schoolmethode Biologie voor jou. Uit de enorme berg materiaal die voor het cd-rom project werd aangesleept, is nu ook deze fotoflora samengesteld. De Dauwnetel en het Genadekruid, het Dicht langbaardgras en de Poppenorchis, ze staan er allemaal in.

In de eerste vijftien pagina's staan de belangrijkste botanische termen met tekeningen toegelicht. Hier wordt het verschil tussen een gekartelde, getande, gezaagde of gelobde bladrand in één oogopslag duidelijk. Achterin het boek staat een verklarende woordenlijst voor de wetenschappelijke namen. Zo betekent caprea dat een plant graag door geiten wordt gegeten, en avium dat er vogels op de plant afkomen.

Om een uit de berm geplukt bloemetje op naam te brengen kun je kiezen uit negen hoofdstukken met uiteenlopende bloemkleuren. Daarom is dit eigenlijk geen echte flora, maar eerder een soort encyclopedie, aangezien de planten niet in de eerste plaats op verwantschap zijn gegroepeerd. Leden van één familie moet je door het hele boek heen zoeken. Binnen elk hoofdstuk zijn de soorten om te beginnen gerangschikt op het aantal bloemdekbladeren of kroonbladeren. Daarna komen achtereenvolgens blad, stengel, wortel en vindplaats aan bod. De vindplaatsen zijn - anders dan bij de meeste vertaalde plaatjesboeken - speciaal toegesneden op de Nederlandse en Vlaamse gebruiker. Het blijft een kwestie van veel bladeren, maar als je dan tenslotte op de juiste pagina belandt, wordt iedere twijfel weggenomen dankzij de schitterende foto's: dit is onmiskenbaar het Zompvergeet-mij-nietje.

Bij het Rijksherbarium in Leiden, waar sinds mensenheugenis de wetenschappelijke Heukels' Flora van Nederland gemaakt wordt, wordt het nieuwe prachtboek ietwat zuur begroet. ``Er staan schitterende foto's in en zulke fotoboeken kunnen zeker bijdragen aan de belangstelling van leken'', zegt Baudewijn Odé van de Stichting Floron. ``Maar er kleven ook nadelen aan. Vooral de gekozen indeling op bloemkleur is soms nogal dubieus. Zo staat de Veldzuring (Rumex acetosa) bij de rode bloemen, terwijl zijn kleine zusje de Schapezuring (Rumex acetosella), dat toch vrijwel net zo rood is, zo'n 400 pagina's verderop bij de gele bloemen staat. En een roodbloeiend Rood zwenkgras heb ik ook nog nooit gezien - alle grassen hebben groenige bloemetjes!''

Bovendien zoomen veel foto's in op details, met close-ups van ragfijne bloemetjes, terwijl in de ogen van de botanicus juist de hele groeiwijze van een plant zo karakteristiek kan zijn. En als de plant toevallig niet in bloei staat, houdt het op.

Maar dat laatste is voor enthousiaste amateurs waarschijnlijk geen bezwaar. Want juist als de planten wèl in bloei staan wil je weten hoe ze heten. En als je maar stug doorbladert, kom je er met dit nieuwe boek - anders dan met de ingewikkelde wetenschappelijke flora van Heukels - altijd uit. Sinds een jaar is, in navolging van Jan Marijnissen, ook de Heukels' Flora op cd-rom verkrijgbaar. Vergeleken met een boek heeft de cd-rom het voordeel dat je langs allerlei zoekpaden tegelijk kunt zoeken, ook al weet je helemaal niets van plantensystematiek. Loop je vast bij de bloemkleur, dan kun je het nog eens via de bladvorm proberen. Vaak kun je op die manier een plant sneller op naam brengen dan met een Flora en vooral jongeren zal het meer aanspreken. Wereldwijd verschijnen steeds meer Flora's op cd-rom. De Zweedse Flora staat al op Internet. Maar niet iedereen wil op elke wandeling een draagbare computer meesjouwen en dus blijft er ook een markt voor boeken.

Jan Marijnissen, Flora van de lage landen. Trion Uitgevers Baarn ISBN 90 4390 075 3, 704 blz. ƒ79,90

    • Marion de Boo