Klassieke Strindberg als tragikomedie

Tijdens Strindbergs toneelstuk De Vader, gespeeld door Teneeter, klinkt zacht het gerommel van onweer. Soms ebt het bijna weg, maar nooit is het helemaal verdwenen. Het dreigende geluid benadrukt de explosieve situatie in het stuk. In zijn in 1887 verschenen treurspel beschrijft August Strindberg een hoog oplopend conflict tussen een man en zijn vrouw over de toekomst van hun adolescente dochter dat uitmondt in een keiharde machtsstrijd tussen de seksen. Na drie bedrijven is er geen weg meer terug, één van beiden moet verliezen.

Dat is de man, notabene een militair. Laura, zijn vrouw, blijkt echter sterker, dat wil zeggen doortrapter. Met valse insinuaties weet ze haar man in grote verlegenheid te brengen en bovendien autoriteiten als de dokter en de dominee te overtuigen van de noodzaak hem uit huis te laten zetten. In dit weinig verheffende portret van Laura herkennen we Strindberg de vrouwenhater maar er is tegenwoordig bijna geen regisseur die hier niet een draai aan geeft waardoor de situatie minder karikaturaal wordt. Dat leidt tot voorstellingen waarin eigenlijk geen winnaars zijn, of waarin de onaangename trekken van de mannelijke hoofdpersoon meer accent krijgen.

Dat laatste heeft regisseur Wannie de Wijn bij Teneeter gedaan. Chris Tates speelt de majoor als een opvliegende, bazige man met een barse stem die vrouwen als een potentieel gevaar beschouwt omdat ze zijn gezag dreigen te ondermijnen. Zijn vrouw (Caroline Almekinders) gedraagt zich op het eerste gezicht als de ideale, volgzame echtgenote, iemand die haar plaats kent in het huishouden. Dat achter die houding een vlugge, scherpe geest schuilgaat waarmee ze de positie van de majoor weet te ondergraven, maakt Almekinders even later op een geraffineerde manier zichtbaar.

Dochter Bertha (Heike Wisse) is weliswaar de inzet van de strijd tussen haar ouders, maar haar aandeel is gering. Haar aanwezigheid is vooral passief en ik vraag me dan ook af in hoeverre jongeren – De Wijns beoogde doelgroep – zich in haar en de problematiek van het stuk kunnen verplaatsen. Er zijn geen pogingen gedaan tekst of thematiek meer aan te laten sluiten bij de belevingswereld van veertienjarigen. Evenmin is de aankleding gemoderniseerd. In het landhuis dat decorontwerpster Ellen Klever heeft neergezet dragen de personages lange getailleerde jurken, rokkostuums en militaire uitrustingen volgens quasi- negentiende-eeuwse modevoorschriften.

Wel heeft De Wijn gezocht naar een enigszins luchtige benadering om de zwaarheid uit het stuk te halen. Zijn voorstelling is een met vaart gespeelde tragikomedie waarin de acteurs hun rollen aandikken. Jammer is dat de karakters hierdoor soms wat simplistisch en eendimensionaal worden, flauwe scènes liggen op de loer. Maar het resultaat is over het algemeen levendig en dynamisch.

Jeugdvoorstelling: De vader van August Strindberg door Teneeter. Vertaling: Karst Woudstra; regie: Wannie de Wijn; decor: Ellen Klever; spel: Chris Tates, Caroline Almekinders, Bram Coopmans, Martin de Smet, Maureen Tauwnaar, Heike Wisse. Vanaf 14 jaar. Gezien: 1/5. Tournee t/m 2/6. Inl.: (024) 3600588.

    • Noor Hellmann