IJZEREN PLANETOÏDE KLEOPATRA BLIJKT EEN HALTERVORM TE HEBBEN

Amerikaanse astronomen hebben ontdekt dat de grote planetoïde Kleopatra de vorm van een halter c.q. een `doodsbeen' heeft, zo berichten zij in Science van 5 mei. Kleopatra is een planetoïde die zich in het gebied tussen de banen van Mars en Jupiter beweegt en in 4,6 jaar één omloop om de zon maakt. Afgelopen november naderde zij de aarde tot op een afstand van 170 miljoen kilometer: de dichtste nadering die bij deze planetoïde mogelijk is. De astronomen gebruikten de 300 meter grote radiotelescoop van de Arecibo-sterrenwacht op Puerto Rico, die vanwege zijn vaste, horizontale opstelling alleen objecten kan waarnemen die globaal door het zenit bewegen. In november werden met de zender van deze telescoop, die een vermogen van ruim 450 kilowatt heeft, series korte radarpulsen naar Kleopatra gezonden. Negentien minuten later werden de uiterst zwakke reflecties ontvangen, waarmee de astronomen vervolgens aan de slag gingen om er informatie over zowel de reflectie-eigenschappen als de vorm van deze planetoïde uit af te leiden.

Kleopatra blijkt van alle tot nu toe met radar bestudeerde planetoïden het grootste reflectievermogen te hebben. Haar albedo op radargolflengten is zelfs nog een factor tien hoger dan dat van het oppervlak van onze maan. De onderzoekers leiden hieruit af dat de dichtheid van het materiaal aan het oppervlak van deze planetoïde niet minder dan 3,5 g/cm³ bedraagt. Het oppervlak bestaat waarschijnlijk uit een enkele honderden meters dikke, maar vrij losse laag van zeer ijzerrijk materiaal. De aanwezgheid van ijzer (en nikkel) was overigens al eerder gesuggereerd op grond van het spectrum van de planetoïde. Kleopatra is wellicht de herkomst van sommige ijzermeteorieten die op aarde zijn gevonden (en die bijvoorbeeld op Groenland een belangrijke bron van ijzer waren voor de Inuit).

Astronomen hadden al eerder uit de sterk variërende helderheid van Kleopatra afgeleid dat zij in 5,4 uur om haar as draait en een langgerekte vorm heeft. De radarwaarnemingen bevestigen nu ook dit laatste. De planetoïde heeft de vorm van een halter, die ongeveer 215 kilometer lang is en in het midden slechts 40 tot 60 kilometer dik. Deze haltervorm suggereert dat de planetoïde is ontstaan uit twee afzonderlijke objecten die elkaar op een bepaald moment in een heel rustig tempo hebben ontmoet en gedeeltelijk in elkaar zijn gedrongen. Computersimulaties van zulke ontmoetings- en botsingsprocessen leiden in vele gevallen ook tot het ontstaan van zulke merkwaardige haltervormen.

    • George Beekman