Labour incasseert klap, maar geen fatale

Bij de plaatselijke verkiezingen moest de Britse Labourpartij van premier Blair gisteren een nederlaag incasseren. Maar de overwinning van de Tories is minder eenduidig dan ze lijkt.

Een bloedneus, geen schedelbasisfractuur. Dat is de diagnose van de gisteren gehouden gemeenteraadsverkiezingen voor de Britse premier Tony Blair.

Het verlies van 563 Labour-zetels en de meerderheid in vijftien Engelse gemeenteraden is niet alleen meer dan verwacht en het slechtste resultaat sinds acht jaar. Het is ook hoogst onwelkom met minder dan een jaar te gaan tot de volgende parlementsverkiezingen. Hetzelfde geldt voor de vrijwel zekere overwinning van de linkse renegaat Ken Livingstone als burgemeester van Londen.

Labourstemmers in het hele land zijn steeds minder enthousiast over de beloofde modernisering van onderwijs, de gezondheidszorg en het openbaar vervoer en/of ze zijn massaal weggebleven. De overwinning van Livingstone is zelfs uit te leggen als een stem tegen Blair persoonlijk, de control freak die tevergeefs alles in het werk heeft gesteld Londen zijn eigen kandidaat door de strot te duwen.

Toch kunnen de Tories geen eenduidige overwinning opeisen, al jubelt partijleider William Hague dat zijn 587 extra zetels en de meerderheid in zeventien nieuwe gemeenteraden een definitieve come-back voor de Conservatieve Partij markeren. Ten eerste verdedigden Labour en de Liberal Democrats een geflatteerd aantal zetels, uit de tijd dat ze succesvol oppositie voerden tegen de onpopulaire regering van John Major. Dat ze nu fors zouden moeten inleveren stond bij voorbaat vast. Ten tweede ging het alleen om verkiezingen in Engeland – Wales en Schotland waren niet aan de beurt – en slechts in eenderde van de gemeentes. De belangrijkste daarvan, de hoofdstad met vijf miljoen kiesgerechtigden, koos weliswaar Blairs kwelgeest aan het hoofd, maar Labour krijgt naar het zich vanochtend liet aanzien wél een meerderheid in het nieuwe `stadsparlement' dat Livingstone gaat leiden.

Veel andere gemeentes waren eveneens grote steden, waar Labour traditioneel machtig is. De Conservatieven veroverden daar zetels, zoals in Birmingham. En in andere Labour-bolwerken haalden ze zelfs een meerderheid, zoals in Solihull in de West-Midlands, in Hartlepool, de thuisbasis van minister Mandelson, en in Plymouth. Maar fataal voor Labour is de schade niet te noemen.

Met een gemiddelde opkomst van minder dan dertig procent is het trouwens ook voor de Conservatieven moeilijk extrapoleren naar de landelijke verkiezingen. Wie kan voorspellen wat al degenen die gisteren wegbleven dan doen?

William Hague heeft bovendien een harde aanleiding zich zorgen te maken over die parlementsverkiezingen. Want zijn partij liep gisteren ook een blauw oog op. Ze verloor pijnlijk van de Liberal Democrats bij de tussentijdse verkiezing om de parlementszetel voor Romsey. Die zetel was vrij nadat Tory-parlementariër Michael Colvin met zijn vrouw tijdens een brand was omgekomen.

De kiezers van Romsey, merendeels welgestelde middelbare burgers, bewezen hier dat ze weinig ophebben met de rechtse thema's waarop Hague sinds kort hamert: het indammen van de stroom asielzoekers, het perfide Brussel en law and order.

Romsey, bij Southampton, gold als een veilige Tory-zetel sinds 1997, toen zeventig procent van de kiezers Conservatief stemden. Maar de LibDems pikten daar gisteren dertig procent van terug. In haar overwinningstoespraak noemde Sandra Gidley de uitslag het bewijs dat de ,,Tories niets te bieden hebben op het gebied van ziekenhuizen, scholen of pensioengerechtigden, de zaken die er echt toe doen''.

Hague's `ruk naar rechts' is volgens haar slechts een poging ,,om de aandacht af te leiden die de kiezers bij de komende parlementsverkiezingen genadeloos zullen doorzien.''

De komende tijd moet ook premier Blair dat idee bij de kiezers koesteren. Opiniepeilingen zeggen dat hem dat wel zal lukken. Op de lange termijn hebben de verkiezingen in Londen onvoorspelbare gevolgen. Blairs enthousiasme voor de gekozen burgemeester is weg. De beloofde nieuwe regionale of stadsraden in de rest van het land lijken daarmee voorlopig van de baan. Dat haalt veel glans van Blairs constitutionele moderniseringsproject.

    • Hans Steketee