Radarbeelden en pijnlijke momenten in rechtbank

Kun je het uiteenspatten van een Boeing 747 zien op een radarscherm? Ja dat kan, zo bleek gisteren tijdens de eerste dag van het Lockerbie-proces in de voormalige luchtmachtkazerne Kamp Zeist. De 64-jarige Alan Topp, destijds een van de luchtverkeersleiders in het Schotse luchtverkeerscentrum in Prestwick, kreeg het bijna te kwaad toen hij door hoofdaanklager Colin Boyd werd gevraagd tekst en uitleg te geven bij de radarbeelden van 21 december 1988, toen PanAm 103 tussen 19:02 en 19:03 uur op tien kilometer hoogte door een explosie in stukken werd gescheurd.

,,Meneer Topp, het is nu 19:01 uur, bijna 19:02 uur, zien wij daar op het scherm PanAm 103? Twee minuten over zeven. Nu is er iets gebeurd, is het niet? '

,,Dat is een hele intense primary response van de radar, inderdaad.'

,,Een grote felle punt op het scherm, opgebouwd uit verschillende andere punten, die er op zouden moeten duiden dat ...'

,,Inderdaad.'

,,Meneer Topp, het is nu 21 december 1988, 19:12 uur. U heeft het radiocontact met PanAm 103 verloren, u hebt het secundaire radarcontact verloren.'

,,Ik was ook het primaire radarcontact kwijt, want de stip op het scherm bewoog niet meer.'

,,Was dit iets om u zorgen over te maken?'

,,Natuurlijk. We zijn getraind om in noodgevallen toestellen vanaf de grond te helpen. Maar zoiets had ik nog nooit gezien.'

,,En heeft u toen geen melding gemaakt van wat u zag?'

,,Jazeker, ik riep mijn supervisor, maar meneer Ford wilde niet naar het scherm komen.'

,,Waarom niet?'

,,Hij probeerde contact te leggen met de politie van Dumfries en Galloway over een melding die hij van een verkeersvlieger had gekregen.'

,,Wat was die melding?'

,,Een grote explosie op de grond.'

,,Wat dacht u toen?'

,,Dat was genoeg voor me. Het kwartje viel.'

,,U dacht dat PanAm 103 gecrashed was?'

,,Yeah.'

Het verhoor van luchtverkeersleider Topp was de climax van een lange zittingsdag die verder weinig echte hoogtepunten kende.

Uiterlijk onbewogen en gekleed in traditionele Libische kleding luisterden Abdelbaset Ali Mohamed Al Megrahi (48) en Al Amin Khalifa Fhima (44) naar het voorlezen van een gedetailleerde aanklacht door de clerk of court.

Daarna werd een verklaring voorgelezen van de verdediging, waarin the panel, zoals de twee verdachten door de verdediging worden genoemd, not guilty pleitte op de ingediende aanklacht.

,,De verdediging', zo luidde de verklaring, ,,zal tijdens het proces bewijzen naar voren brengen die de verdediging zal ontlasten en belastend kunnen zijn voor de personen op de volgende lijst.' Daarna volgden 10 Arabische namen en verschillende Palestijnse splintergroeperingen, waaronder het Volksfront voor de Bevrijding van Palestina van Ahmed Jibril. Daarmee is duidelijk dat de verdediging inzet op de theorie dat niet de Libiërs, maar de Palestijnen in opdracht van Syrië en Iran de aanslag hebben gepleegd, een scenario dat lang werd gevolgd door de Amerikaanse en Britse onderzoekers van de crash.

Voor de nabestaanden van de slachtoffers en de vele overige toeschouwers was de rest van de dag een lange zit. ,,It was a waste of time', zei de 63-jarige Amerikaan Bruce Smith, zelf een ex-piloot van PanAm, na afloop. Zijn vrouw Ingrid kwam tijdens de ramp om het leven. ,,Wat we vandaag hebben gezien, had ook in vijftien minuten gekund.'

Aangezien in het Angelsaksische recht nauwelijks gebruik wordt gemaakt van een strafdossier, dient alle bewijs op de zitting zelf naar voren worden gebracht. De eerste dag van het proces werd daarom voor het overgrote deel in beslag genomen door getuigenissen van verkeersleiders, die aan de hand van transcripties van het radioverkeer de fatale vlucht van PanAm 103 tot in het kleinste detail moesten reconstrueren.

Nabestaande Bert Ammerman, die zijn broer Thomas verloor, is na afloop tevreden. ,,In Amerika denken we bij rechtszaken aan LA-law of Perry Mason. Maar dit is een echt proces. Het gaat nog interessant worden, de komende 12 maanden.'

Jim Swire, vader van de omgekomen Flora en woordvoerder van `UK families flight 103' moet na afloop ten minste twintig cameraploegen te woord staan. Het begin van een proces was een ,,opluchting', herhaalt hij met zachte stem. Ten opzichte van de Libiërs heeft hij ,,geen gevoelens'. Wat was hem opgevallen? ,,Dat het vliegtuig explodeerde voordat het crashte. She did not suffer.'

    • Steven Derix