Nieuwe muziek 4 mei- herdenkingsceremonie

Vanavond klinken tijdens de Nationale Herdenking op de Dam voor het eerst in de geschiedenis geen statige koralen. Componist Rob Goorhuis schreef voor deze eerste plechtigheid in een nieuwe eeuw nieuwe muziek, die `de lucht moet laten trillen'.

Een draaiboek met de timing van de kransleggingen tot op de seconde nauwkeurig uitgewerkt, dat was het basismateriaal waarmee componist Rob Goorhuis (Amsterdam, 1948) zijn nieuwe werk Tot de doden begon. ,,De timing, dat was het moeilijkste'', legt Goorhuis uit. ,,Je moet voorkomen dat een speech opeens door harde muziek wordt onderbroken, en daar moest ik trucs op verzinnen. Een fermate, een lange paukroffel. Vroeger brak de kapel in zulke gevallen gewoon midden in een koraal af. Vreselijk! En bovendien: die koralen, veelal van Bach, hebben inhoudelijk niets met een herdenkingsceremonie te maken, en zijn ook nog eens niet gecomponeerd voor harmonieorkest. Dat is jammer. Ik wilde muziek schrijven die echt op de maat van de gelegenheid was geschreven.''

Goorhuis is specialist in het componeren van muziek voor harmonieorkest. ,,Dat is ook een vereiste'', vindt hij. ,,Je moet de mogelijkheden van een harmonieorkest goed kennen om er ook goed voor te kunnen componeren. Waarom juist ik ben gevraagd voor deze opdracht? Ik zou haast zeggen: wie anders? Veel componisten van harmonieorkest bewandelen zodanig platgetreden paden, dat ik bij het horen van `nieuwe' werken vaak sterk de indruk heb dat de partituren van Mahler en Strauss bij het componeren open op tafel hebben gelegen. Ik wil dat niet, al heb ook ik me voor Tot de doden beperkt tot een aansprekend idioom. Muziek voor een dergelijke gelegenheid moet heel direct aansluiten bij de belevingswereld van drie miljoen mensen, dus dan moet je je als componist niet te buiten gaan aan gewaagde harmonieën. Dat zou ongepast zijn.''

Voor Goorhuis de opdracht daadwerkelijk kreeg, polste het Nationaal Comité 4 en 5 Mei eerst zijn belangstelling. ,,Dan gaan je hersens toch aan de slag'', lacht Goorhuis. ,,En alles viel prachtig samen. In de televisiegids vond ik een gedicht van Ed Hoornik, met als titel `Tot de doden'. Prachtig. Toen ik de opdracht kreeg, heb ik me daardoor laten inspireren.''

In opdracht van het Comité schreef Goorhuis muziek met `een iets lichtere toets'. ,,Ik zou mijn muziek ook zeker niet als `treurmuziek' willen omschrijven. Hoorniks gedicht begint met de zin `wij kunnen u niet bereiken'. Die machteloosheid heb ik vertaald in klanken die ferm de hemel openblazen, als een muzikale roep om contact. Daaruit voort kringelt dan een lange, aansprekende melodie in Es-groot, de toonsoort van de overwinning. Hele bladzijden vol schetsen heeft het me gekost. Maar nu is het goed. Ik denk dat de mensen die mijn melodie horen, nu de indruk zullen hebben dat ze de muziek al eens eerder hebben gehoord. Beschaafde muziek, maar absoluut nafluitbaar. En dat was precies mijn bedoeling.''

De vaste punten in de herdenkingsceremonie wilde Goorhuis op een organische manier in zijn muziek laten opgaan. ,,Trombones in mijn muziek kondigen de taptoe aan waarmee de twee minuten stilte worden ingeluid, en in mijn proloog klinkt al een voorbode van het geeft acht-signaal. En waar de Koningin haar krans legt, heb ik gekozen voor hele plechtige, lage koperklanken. En als ze daar dan staat, mediterend, klinken er triolen in de houtblazers die de lucht moeten doen trillen. Het moet een moment zijn dat iets losmaakt, ook muzikaal.

,,Of mijn muziek volgend jaar weer zal klinken? Daarover is nog niet gesproken. Het zou wel leuk zijn, natuurlijk. Maar ook als het een eenmalig iets was, vond ik dit een zeer eervolle taak. De Dam op vier mei, dat is toch iets heel bijzonders. De sfeer, plots zo anders dan normaal. Ik hoop maar dat mijn muziek passend en pakkend zal blijken.''

Herdenkingsplechtigheid bij het Nationaal Monument op de Dam m.m.v. de Kapel van de Koninklijke Luchtmacht o.l.v. Majoor J. Pommer wordt vanavond vanaf 19.50 uur rechtstreeks uitgezonden op Ned. 1, 2 en 3.