Het land van Máxima

áxima was er dus bij. Incognito op een boot met `vrienden van de prins' beleefde ze volgens het ANP Koninginnedag op de grachten van Amsterdam. Wat zou haar oordeel zijn over de platte lol van feestvierende Nederlanders die met drank en pillen uit hun dak gaan? Dat is vast niet zoals ze zich Nederland in Argentinië zal hebben voorgesteld.

De twee landen verschillen hemelsbreed van elkaar. In politiek en economisch opzicht is Argentinië een van de gecompliceerdste landen ter wereld, terwijl Nederland een voorliefde heeft voor eenvoudige schema's. Dat belooft wat als het moralisme en het peronisme met elkaar geconfronteerd worden, als de Nederlandse politiek een oordeel gaat vellen over Jorge Zorreguieta, de vader van Máxima. Je zou de kroonprins een andere schoonfamilie en de familie Zorreguieta een ander thuisland voor hun dochter toewensen.

De Argentijnse militaire dictatuur (1976-'82) was een abject regime dat indertijd terecht door de Amerikaanse president Carter en de Organisatie van Amerikaanse Staten werd aangeklaagd wegens grove, systematische schendingen van de rechten van de mens. Zorreguieta, staatssecretaris van Landbouw, moet net als alle Argentijnen, geweten hebben wat er in zijn land aan de hand was. De dictatuur in Argentinië was openlijk, de verdwijningen troffen voornamelijk studenten, kinderen van de elite.

Aan het begin van de twintigste eeuw behoorde Argentinië bij de tien rijkste landen ter wereld dankzij de introductie eind 19de eeuw van het prikkeldraad waarmee veehouders de pampa's konden afbakenen, en de frigoríficos, de koelhuizen die het mogelijk maakten rundvlees in te vriezen en te verschepen naar Europa. Argentinië achtte zich verheven boven de overige Zuid-Amerikaanse landen, maar de welvaart gebaseerd op agrarische exporten bleek kwetsbaar. Gestaag zakte het land economisch af naar de middenmoot van ontwikkelingslanden. Dat was de erfenis van Perón, de caudillo, de volksmenner die Argentinië tijdens zijn leven en na zijn dood in zijn ban had.

Kolonel Juan Domingo Perón, bewonderaar van Mussolini en tijdens en na de Tweede Wereldoorlog sympathisant van de nazi's, belichaamde de Zuid-Amerikaanse variant van het fascisme. Hij gebruikte de staat als sinterklaas in militair uniform. Zijn vrouw Evita leidde de liefdadigheid ten behoeve van de descamisados, het `hemdloze' arme volk. De peronistische vakbonden werden een uitvoerende arm van de staat, ze kregen de macht over de sociale voorzieningen en werden vanuit het ministerie van Arbeid bestuurd. De praktijk van het peronisme betekende, naar Nederlandse verhoudingen, dat de bedrijfsvoering van het Amsterdamse Gemeente Vervoerbedrijf de economische standaard van het land werd.

Midden jaren zeventig zat Argentinië totaal aan de grond. De economie was geruïneerd. De vakbondsmafia regeerde de straat vakbondsleiders reden in auto's bewapend met stenguns door Buenos Aires en moordden elkaar uit. De staatsbedrijven waren corrupt en incompetent. Het beleid van import-substitutie (zoveel mogelijk industrieproducten zelf produceren) was vastgelopen. Op het platteland waren trotskistische, in de steden peronistische guerrillagroeperingen actief. De Montoneros (de peronistische guerrillabeweging) vormden de lijfwacht van Hector Cámpora, een tandarts die kortstondig president was tot Peróns terugkeer uit ballingsschap in 1973. Na zijn dood kwam de labiele Isabel (een nachtclubdanseres en de tweede vrouw van Perón) aan de macht. De terreur, geleid door een sterrenwichelaar vanuit het presidentiële paleis, regeerde. Tenslotte volgde in 1976 de staatsgreep.

De Argentijnse communisten, altijd tegenstanders van de peronisten, sympathiseerden met de militairen. Om die reden is Argentinië, anders dan Chili, nooit speerpunt geworden van internationale solidariteitsacties die werden aangestuurd door de Sovjet-Unie. Het militaire regime daagde de Verenigde Staten uit door de Amerikaanse graanboycot tegen de Sovjet-Unie te negeren na de Sovjet-inval in Afghanistan. Het Argentijnse regime onderhield warme betrekkingen met Moskou al was het maar om Jimmy Carter te pesten.

De militairen een deel van het leger bleef zich verwant voelen met Perón terwijl de marine tot op het hoogste niveau banden met de Montoneros onderhield braken slechts ten dele met de peronistische erfenis. Ze continueerden bijvoorbeeld zijn vijandbeeld van de Britten door in 1982 de Falkland-eilanden te bezetten. Hun onderschatting van Thatcher (en van Reagans steun aan de Britten) betekende hun ondergang.

Het peronisme was niet links of rechts, maar anti-establishment, anti-imperialistisch (dat wil zeggen tegen de Britten en de Amerikanen), demagogisch, corporatistisch en nationalistisch. De militaire junta hield aan die traditie vast. Onder hun paraplu mocht José Martínez de Hoz de economische puinhoop opruimen, al waren ze wars van zijn liberale ideologie. Het beleid van Martínez de Hoz werd een totale mislukking. Hij slaagde er niet in de greep van de staat op de economie te verminderen. In 1982 was Argentinië bankroet. Het toppunt van ironie is dat pas in de jaren negentig onder de peronistische president Carlos Ménem en minister van economie Domingo Cavallo Argentinië zich economisch liberaliseerde, buitenlandse investeringen verwelkomde en staatsbedrijven ontmantelde.

Net als de schrijver Jorge Luis Borges en zoveel andere fatsoenlijke Argentijnen had vader Zorreguieta, de vertegenwoordiger van de grootgrondbezittende elite, natuurlijk afstand moeten nemen van de militaire dictatuur. Komt het tot een huwelijk dan kan hij het beste op zijn estancia blijven. Máxima zal kenbaar moeten maken dat ze haar les uit de Argentijnse geschiedenis heeft geleerd. Die is dat het politieke kwaad in haar land veel gezichten heeft gehad en dat de democratie, de rechtsstaat en de markteconomie gekoesterd moeten worden. Maar misschien is dit te ingewikkeld voor Nederland, waar mensen lallend uit hun dak gaan op Koninginnedag.

rjanssen@nrc.nl